بِسمِ اللّه ِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ

خدایا شروع سخن نامِ توست

وجودم به هر لحظه آرامِ توست

  مقدمه

امروزه، آموزش عالی در دنیا محور عقلانیت، رشد، بالندگی و توسعه علمی جوامع است. در واقع، نظام آموزش عالی از طریق تربیت نیروی انسانی متخصص و گسترش مرزهای دانش و فناوری و بازتولید فرهنگ، مهم‌ترین بستر توسعه و پیشرفت جامعه در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و فناوری محسوب می‌شود. در طی بیش از سه دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نظام علمی کشور در دو بخش توسعه کمی و کیفی، پیشرفت‌هایی داشته است. بر اساس آمارهای منتشره از سوی نهادهای متولی مانند مرکز آمار ایران و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تعداد مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری به بیش از 3000 مؤسسه، تعداد دانشجویان به بیش از 4/8 میلیون نفر و تعداد اعضای هیئت علمی به حدود 70 هزار نفر، افزایش یافته است. با توجه به مراتب کمیت گرایی در کلیه حوزه‌های عتف، دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی برای رسیدن به اهداف خود با چالش‌ها و مسائل مختلفی رو به رو هستند. مشکلات فرهنگی در دانشگاه‌ها، گسترش بی‌رویه دوره‌های آموزشی، پایین آمدن کیفیت آموزش و تدریس، به روز نبودن و کاهش سطح کیفی اعضای هیئت علمی، عدم تناسب محتوا و برنامه‌های درسی با نیازهای روز جامعه، کاهش شأن دانشگاه و انسان دانشگاهی، عدم هماهنگی بین دانشگاه‌ها با جامعه، پایین بودن سطح دانش، بینش و توان دانش‌آموختگان، افزایش نرخ دانش‌آموختگان بیکار و جویای کار، فقدان هدف‌گذاری مبتنی بر نیاز و نبود فرصت‌های برابر از جمله مسائل راهبردی هستند که دانشگاه‌ها، مدیران و برنامه‌ریزان آموزش عالی با آن رو به رو هستند (ویراست نخست نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری، 1395: مقدمه).

bullet گزارش عملکرد دانشگا‌ه‌ها / مؤسسات پژوهشی/ پارک های علم و فناوری در سال‌های گذشته (منبع:وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)

bullet شاخص‌های مهم کمی و کیفی آموزش عالی کشور در دو مقطع ۱۳۹۲ و ۱۳۹۹ 

جریان کلی پدیده‌های جهان، حاکی از بالا بودن نرخ تغییرات است؛ هم‌راستا با تغییر و تحول نهادهای جامعه، سرعت تغییرات دانشگاه‌ها نیز بیشتر می‌شود. از سوی دیگر، مدیریت کیفیت، همراه با مدیریت راهبردی و مدیریت بهره وری، ارکان سه گانه مدیریت مطلوب دانشگاهها در دنیای امروز است. مطالعات تطبیقی آموزش عالی نشان می‌دهد؛ دانشگاه‌هایی موفق‌اند که از یک نظام چرخه زندگی دانشگاهی، یعنی نظام برنامه‌ریزی و توسعه، نظام اجرا، نظام ارزشیابی، تضمین کیفیت و اعتبارسنجی و نیز نظام تولید و توزیع برخوردار باشند؛ بنابراین، آینده اندیشی، برنامه محور بودن و ارتقای كيفيت، رمز بقاي يك نظام آموزش عالي در دنيايي است كه روز به روز رقابتي تر مي شود. آنچه در جهان واقع رخ داده است، تغییر بستر اجتماعی آموزش عالی است. به عبارت دیگر، فهم آموزش عالی جدید و تحولات آن، نیاز اساسی ماست. از این رو، دانشگاههای ما برای تولید و اشاعه تفکر و دانش و خلاقیت، برای اکتشاف و نوآوری و فناوری، برای پاسخگویی در قبال مسئولیت های اجتماعی و فرهنگی و نقد و روشنگری خود، برای همکاریهای علمی بین المللی و سرانجام برای کارآفرینی و تولید ثروت و ارزش افزوده، نیاز به طراحی راهبردی دارند که جز با مشارکت و یکپارچگی و رعایت اصل هم افزایی به دست نمی آید. واقعیت‌های موجود حاکی از آن است که دانشگاهها نیاز مبرم به برنامه‌ریزی و تحول راهبردی و آینده نگاری دارند تا بتوانند به نیازهای محیطی و ملی پاسخگو باشند و به عنوان مراکز علمی اثربخش و کارا در توسعۀ منطقه و کشور سهم بارز داشته باشند.

مدیریت طرح و برنامه (برنامه، بودجه و تحول سازمانی) در سازمان‌های امروزی به ویژه در سازمان‌های دانشگاهی بسیار با اهمیت است؛ به گونه‌ای که می‌توان از آن به اتاق فکر و اتاق رصد دانشگاه تعبیر کرد. این مدیریت در حوزه ریاست دانشگاه، در چارچوب برنامه و بودجه مصوب سالانه به منظور فراهم آوردن زمینه ایجاد تحول و ارتقا سطح کارایی و بهره‌وری دانشگاه، نظام‌مند ساختن برنامه‌ها و عملیات سالانه دانشگاه و تأمین منابع مالی مورد نیاز دانشگاه تشکیل شده است که شامل 8 گروه فعالیت می‌باشد که عبارت‌اند از: امور بودجه و تنوع بخشی مالی؛ امور طبقه‌بندی مشاغل؛ امور ساختار، تشکیلات، فرایندها و روش‌ها؛ امور آمار، اطلاعات و سامانه های اطلاعاتی؛ امور فنی و عمرانی و ساماندهی فضاهای فیزیکی؛ امور بهره‌وری و تحول اداری؛ امور هیئت‌امنا و امور نظارت، ارزیابی و مدیریت عملکرد. این فعالیت‌ها در قالب 5 گروه قابل تقسیم هستند شامل: گروه برنامه ریزی راهبردی، آینده پژوهی و دانشگاه پژوهی؛ گروه بودجه و تنوع بخشی مالی؛ گروه تشکیلات، تحول اداری، بهره‌وری و اصلاح فرایندها؛ گروه آمار، ارزیابی عملکرد و نظارت بر سامانه‌ها و گروه آموزش، بهسازی و توانمندسازی منابع انسانی. به طور جزئی‌تر مهم‌ترین حوزه‌های فعالیت این دفاتر را می‌توان در این موارد خلاصه نمود: 1. نظام بودجه‌ریزی و اعتبارات؛ 2. ساختار، تشکیلات و بهبود روش‌ها؛ 3. نظام آمار و اطلاعات؛ 3. مطالعات راهبردی (تدوین، اجرا؛ پایش و اصلاح اسناد راهبردی)؛ 4. آینده‌پژوهی و آینده‌اندیشی؛ 4. مدیریت دانش و مستندسازی؛ 5. مستندسازی، بهبود و مکانیزه کردن فرایندها؛ 6. نظام تحول و بهره‌وری اداری؛ 7. نظام پیشنهادها؛ 8. دانشگاه پژوهی و بهبود تصمیم سازی؛ 9. نظام ارزیابی عملکرد؛ 10. نظام آموزش و توانمندسازی منابع انسانی؛ 11. نظام توسعه، آمایش آموزش عالی و مزیت های منطقه ای؛ 12. استقرار کمیسیون‌ها، کمیته‌ها، کارگروه‌ها و شوراهای مختلف از جمله کمیسیون‌های هیئت‌امنا، شورای راهبردی دانشگاه، شورای راهبری توسعه مدیریت، کمیته راهبری آموزش و توانمندسازی منابع انسانی و کارگروه فنی و عمرانی.

    از طرف دیگر، به منظور تقویت جایگاه و ساختار دفتر طرح و برنامه، لازم است گام‌های اساسی و اقدامات اصولی به شرح زیر برداشته شود: خروج از وضعیت موجود به سوی ارتقای جایگاه، نقش و ساختار با رویکردی حرفه‌ای، علمی و تخصصی، حمایتی و توانمندساز؛ تقویت ساختار دفتر طرح و برنامه به عنوان بازوی مشورتی و تصمیم یار مدیریت دانشگاه از حیث تشکیلات و منابع با فراهم آوردن الزامات اولیه از جمله جذب نیروی انسانی متخصص بر اساس پست‌های سازمانی مصوب؛ اضافه شدن مستمر وظایف و مقوله‌های فوق به مأموریت‌های پیشین بر اساس اولویت و وضعیت موجود دانشگاه و متناسب با فراهم شدن الزامات؛ ایجاد یکپارچگی و وحدت رویه در مأموریت‌ها؛ ایجاد کمیته ها و کارگروه‌های لازم و تشکیل جلسات آنها به طور مستمر با اهداف و دستور کار مشخص. می‌توان گفت هدف تمامی فعالیت‌های طرح و برنامه، توانمندسازی و ارتقای کیفیت سیستم دانشگاه، توسعه مدیریت و بهره وری منابع (مالی، انسانی و فناورانه) است. بنابراین با همکاری و مشارکت اعضای دانشگاه، قصد داریم بر مبنای تکالیف اسناد بالادستی  و با توجه به ضرورت تلاش برای گفتمان سازی و عملیاتی نمودن بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در بخش آموزش عالی، علم و فناوری، با رویکردی علمی و حرفه‌ای، در این زمینه، انجام‌وظیفه نماییم؛ بنابراین، با توجه به اهداف، راهبردها و اصول مذکور در اسناد بالادستی و سند تحول راهبردی دانشگاه و نیز لزوم آشنایی اعضا و ذینفعان دانشگاه با رویکردها و روش‌های نوینِ علمی و حرفه‌ای برنامه‌ریزی، بودجه‌ریزی، ارزیابی، تحول سازمانی، بهره‌وری، آینده‌نگاری، دانشگاه پژوهی و مقوله‌های مرتبط، مطالب و مدارک موردنیاز،بارگذاری شده است. ازآنجایی‌که اجرایی کردن سیاست‌ها، راهبردها و وظایف آیین‌نامه‌ای، اهداف و راهبردها، در ابتدا نیاز به آگاهی بخشی، فرهنگ‌سازی و مشارکت و تعامل مؤثر اعضا و ذینفعان محترم دارد؛ بنابراین، تقاضا داریم، اعضای محترم دانشگاه و سایر بازدیدکنندگان، با مراجعه به سایر صفحات مربوط، ضمن مطالعه آیین‌نامه ها و قوانین و دیگر محتواها، بازخورد لازم را ارائه و دیدگاه ارزشمند خود را بیان فرمایند. شایان‌ذکر است محتوا، اسناد و مدارک بارگذاری شده، به‌طور مرتب و در صورت لزوم، ویرایش و روزآمد خواهند شد. کارشناس طرح و برنامه، پاسخگوی سؤالات شما در زمینه های مذکور هستند. علاوه بر این، پاسخ پرسش‌های متداول نیز در صفحه مذکور گنجانده شده است. 

bullet  معرفی مدیریت

bullet مبانی شناخت آموزش عالی و دانشگاه

bullet  نگاه راهبردی به دانشگاه

bullet  نظام برنامه‌ریزی و مدیریت عملکرد

bullet نظام دانشگاه پژوهی، مشورتی و تصمیم یار

bullet نظام بودجه و تنوع بخشی به منابع مالی

bulletنظام آمار و اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی

bullet نظام آموزش، بهسازی و توانمندسازی منابع انسانی

bullet نظام تحول و بهره‌وری سازمانی

bullet  نظام مدیریت دانش

bullet کمیسیون‌ها، شوراها، کمیته‌ها و کارگروه‌ها

bullet اسناد بالادستی، قوانین و مقررات

bullet  فرم‌ها

bullet سامانه‌های الکترونیکی و مکانیزه

bullet  برنامه‌ها و اولویت‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

bullet  گفتمان تحول در دانشگاه

 bullet  پایگاه دانش

bullet  پرسش‌های متداول

bullet اطلاع‌رسانی

bullet  دیدگاه شما

bullet پیوندهای مفید