پنجشنبه, ۰۲ شهریور ۱۳۹۶

کیفیت در آموزش عالی، علم و فناوری به چه معناست؟

تعریف اصلی کیفیت: کیفیت به معنای جوربودن عملکرد ما با هدفهای صحیح

نسلهای کیفیت: 1. جور بودن عملکرد ما با استانداردهای پیشین؛ 2. جور بودن عملکرد ما با هزینه ها؛ 3. جور بودن عملکرد ما با خواسته مشتریان مستقیم؛ 4. جور بودن عملکرد ما با آینده: شرایط و تقاضاهای نوپدید در محیط ملی و بین المللی (فراستخواه، آینده ارزشیابی آموزش عالی، 1392).

 

منظور از تضمین کیفیت چیست؟

تضمین کیفیت بیانگر مجموعه فعالیتهای الزام آور است که مرکز نظارت و ارزیابی آموزش عالی، به موجب آنها مداقه بر دروندادها، اصلاح فرایندها و ارتقای نتایج و بسط نظام مند دستاوردهای آموزش عالی تا انطباق آنها با شاخصها و استانداردهای ملی، منطقه ای و بین المللی را سرلوحه عملکردها می داند.

 

منظور از ارزیابی، ممیزی و اعتبارسنجی چیست؟

ممیزی: فرایندی است که برای قضاوت درباره کیفیت سازوکار اجرایی مورداستفاده قرار می‌گیرد. این فرایند شامل موارد زیر است: قضاوت درباره مناسب بودن برنامه‌ها و شیوه‌های طراحی‌شده برای تحقق هدف‌های بیان‌شده، تطابق فعالیت‌های بیان‌شده با برنامه‌های اجراشده و قضاوت درباره اثربخشی فعالیت‌ها نسبت به تحقق هدف‌های بیان‌شده.

ارزیابی آموزشی: تعیین، تهیه و گردآوری داده‌ها و اطلاعات درباره پدیده‌ها، فعالیت‌ها و ویژگی‌های نظام‌های آموزشی به‌منظور قضاوت و تصمیم‌گیری جهت بهبودی.

اعتبارسنجی: یکی از الگوهای ارزشیابی مؤسسه‌ها یا برنامه‌های آموزشی است که می‌توان به‌وسیله آن به قضاوت درباره مؤسسه یا برنامه پرداخت. در انجام این امر میزان تطابق وضعیت موجود با استانداردهای موردنظر قرار می‌گیرد و بر اساس آن کیفیت مؤسسه یا برنامه تأیید یا رد می‌شود. لازمه آن ارزیابی درونی و برونی و وجود استاندارد است.

 

 مراحل و فرایند انجام اعتبارسنجی چگونه است؟

شورای اعتبارسنجی آموزش عالی، یک سیستم اعتبارسنجی را دارای مراحل زیر می‌داند:

  1. ارزیابی درونی: در این مرحله، گزارشی از عملکرد مؤسسه یا برنامه یا گروه آموزشی، با مشارکت اعضا تدوین می‌شود.
  2. مرور هیئت همگنان: بررسی گزارش ارزیابی درونی یا خودارزیابی توسط هیئت همگنان در آن تخصص (حرفه) و ارائه پیشنهادهای لازم.
  3. بازدید از محل: در این مرحله سازمان اعتبارسنجی یا نمایندگی‌های مربوطه، تیمی را جهت بازدید به مؤسسه اعزام می‌کند. گزارش خودارزیابی (ارزیابی درونی، مبنای اصلی تیم بازدیدکننده است.
  4. اقدام (قضاوت) سازمان اعتبارسنج: در این مرحله، توسط هیئت‌های سازمان و یا نمایندگی آن‌ها، سازمان یا برنامه مورد قضاوت قرار می‌گیرد. قضاوت در سه سطح اعطای اعتبار، اعتبار مشروط و یا عدم‌تأیید صورت می‌گیرد.
  5. بازنگری به‌وسیله هیئت‌های بیرونی به‌صورت متناوب: مؤسسات یا برنامه‌ها به‌صورت مداوم، تحت بازنگری قرار می‌گیرند، چرخه این بازنگری معمولاً 5 یا 10 سال و در مواردی هم کمتر است. البته در این مدت، گزارش ارزیابی درونی با توجه به وضعیت مؤسسه یا برنامه موردبازنگری قرار می‌گیرد.

در خصوص مراحل انجام اعتبارسنجی در بیان مراحل تا حدودی اختلاف وجود دارد؛ اما تأکید اصلی در همه این بیانات، بر دو قسمت اصلی این الگو یعنی ارزیابی درونی و ارزیابی بیرونی و درنهایت سنجش اعتبار مؤسسه یا برنامه تحت ارزشیابی است. بازرگان انجام اعتبارسنجی را بر پایه‌های زیر استوار می‌داند:

  1. استانداردهای از قبل تعیین‌شده؛ 2) گزارش خود سنجی (خودارزیابی یا ارزیابی درونی) که با مشارکت اعضا تدوین‌شده باشد؛ 3) بررسی توسط هیئت همگنان در رشته مورد ارزشیابی؛ 4) بازدید هیئت همگنان از نظام یا برنامه؛ 5) گزارش هیئت همگنان درباره نظام (برنامه) مشتمل بر پیشنهاد برای بهبود برنامه؛ 6) بازنگری گزارش هیئت همگنان به‌وسیله یک هیئت عالی ارزشیابی بیرونی؛ 7) تدوین و انتشار گزارش نهایی درباره کیفیت نظام (برنامه) توسط هیئت ارزشیابی.

 

 هدف از انجام ارزیابی‎ کیفیت تدریس استادان، چیست؟

 

آموزش از عمده ترین رسالتهای یک دانشگاه و از وظایف مهم اعضای محترم هیئت علمی بوده و ارتقای کیفیت آن منجر به ارتقای کیفیت آموزش دانشگاه می شود. از جمله فرایندهایی که به منظور این ارتقای کیفیت انجام می شود، ارزشیابی استادان برای دروسی است که تدریس می نمایند.

ارزشیابی، فرایندی است نظام مند برای جمع آوری، تحلیل و تفسیر اطلاعات به منظور تعیین این مطلب که اهداف مورد نظر به چه میزان تحقق یافته اند تا بر اساس آن، برای بهبودی وضعیت موجود، تصمیم گیری به عمل آید. بنابراین، ارزشیابی به عنوان یکی از کارکردهای مدیریت دانشگاهی، نقش مهمی در برنامه ریزی صحیح، اجرای موفق برنامه های آموزشی و بهبود کیفیت آموزش در دانشگاهها دارد.

ارزشیابی استاد نیز فرایندی است که از آن حداقل برای دو منظور ارتقا و بهبود کیفیت تدریس و آموزش استفاده می شود. در نتیجه، تردیدی نیست که این ارزشیابی، اقدامی ضروری و سازنده است. متأسفانه علیرغم مطالعات متعدد در زمینه کیفیت آموزشهای دانشگاهی در ایران، هنوز ابهام ها و تردیدهای متعددی در این رابطه، مطرح می باشد. برخی از ابهام ها در مورد ارزشیابی کیفیت تدریس استادان، ناشی از ضعف فرهنگ ارزشیابی در بین ذینفعان دانشگاه و نیز ناشی از برداشتهای ذهنی دانشجویان هستند.مهمترین خطاهای موجود در نظرخواهی از دانشجویان عبارتند از:خطای هاله ای؛ خطای کلیشه ای؛ خطای گرایش به حد وسط؛ خطای ناشی از برداشت های قبلی؛ خطای ناشی از اولین برخورد (تصویر اولخطای تسری برداشت از عملکرد استادان؛ خطای متأثر از ماهیت درس (از دیدگاه دانشجوخطای سخت گیری و مدارا و خطای آخرین رویداد.

در راستای اجرای دستورالعمل‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و مصوبات شورای نظارت و ارزیابی دانشگاه، ارزیابی کیفیت تدریس اعضای هیأت علمی و مدرسین مدعو، در بازههای دو هفتهای پایان هر نیمسال تحصیلی انجام می‏پذیرد. این فرایندکه بخشی از فرایند ارزیابی عملکرد اعضای هیئت علمی است، به منظور ارتقای کیفیت تدریس در ابعاد مختلف، اعم از روش تدریس، شئون مدرسی، توان اداره کلاس، توان علمی، علاقه‌مندی به امر آموزش و رعایت مقررات آموزشی صورت می‌گیرد. فرایند ارزیابی الکترونیکی میباشد.

نتایج این ارزیابی کاملاً محرمانه بوده و هیچ یک از مدیران اجرایی دانشگاه و اعضای هیأت علمی از نام و مشخصات فردی ارزیابی کنندگان مطلع نمیشوند. در پایان بازه ارزیابی و تأیید نهایی، نتایج ارزیابی هر عضو هیئت علمی در اختیار وی قرار میگیرد.
با عنایت به الکترونیکی بودن فرایند، هویت هیچکدام از دانشجویان برای مدرسان، مدیران و کارشناسان قابل شناسایی نبوده و تنها ارزش متوسط حاصل از ارزیابی مجموعه دانشجویان قابل مشاهده است.از نتایج ارزیابی‏های به عمل آمده، در بهبود عملکرد، ارتقای مرتبه، تبدیل وضعیت، ترفیع و تمدید قرار داد استفاده می‏شود.

 

 مشارکت فعالانه و مؤثر دانشجویان در ارزشیابی چه نقشی در فرایندهای دانشگاه دارد؟

 هر نظام آموزشی برای افزایش کیفیت و شناخت نقص‌ها، نیازمند ارزشیابی است؛ و مشارکت فعالانه دانشجویان در فرایند ارزشیابی استادان توأم با رعایت انصاف و واقع‌بینی، از اهمیت فراوانی برخوردار بوده، موجب بهبود کیفیت آموزش‌های دانشگاه و تأثیرگذار بر سیاست‌ها و برنامه‌های علمی و آموزشی آن خواهد بود. بر این اساس، لازم است نکاتی را یادآور شویم:

-         هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاه‌های کشور، فرایند ارزیابی برای دانشجویان اجباری است و چنانچه دانشجو نسبت به انجام آن اقدام نکند، با محدودیت‌هایی مواجه خواهد شد. این در حالی است که دانشگاه، هرگونه اجبار دانشجویان برای این فرایند را دون شأن آنان دانسته و خواستار فرهنگ‌سازی برای جلب مشارکت مؤثر در فرایند ارزیابی شده است. گفتنی است در آیین‌نامه جدید نظارت و ارزیابیِ نظام آموزش عالی نیز، بر ضرورت تعمیق و اشاعه فرهنگ نظارت و ارزیابی و مشارکت مؤثر اعضای دانشگاه، تأکید فراوانی شده است؛

-         از نتایج ارزشیابی دانشجویان، در چند محور استفاده می‌شود: الف: بازخورد به مدرس پس از تأیید نهایی نمرات؛ ب. بازخورد به مدیران آموزشی دانشگاه برای آگاهی از عملکرد مدرس؛ ج. استفاده از نتایج در فرایندهای اداری و اجرایی اعضای هیئت‌علمی؛ د. ارائه دروس به شایسته‌ترین افراد در زمینه موضوعی خاص و تلاش برای توانمندسازی سایرین.

-         نتایج ارزشیابی، کاملاً محرمانه بوده، به‌گونه‌ای که هیچ‌کدام از مدرسان، مدیران و حتی کارشناسان فناوری دانشگاه قادر بر شناسایی دانشجویان نیستند؛ تنها پس از تأیید نهایی نمرات، مدرسان قادر به رؤیت نتایج ارزیابی هستند.

-         فرایند ارتقای کیفیت، تغییر رفتارهای آموزشی و بهبود عملکرد مدرسان، در طول زمان میسر است و برای اندازه‌گیری و به‌کارگیری نتایج آن، مدیران و استادان، به ارزشیابی مستمر شما نیازمندند؛ بنابراین، ارزیابی‌های انجام‌شده توسط دانشجویان قطعاً تأثیر بلندمدت در ارتقای سطح کیفیت آموزشی دانشگاه دارد.

با عنایت به موارد ذکرشده در خصوص اهمیت ارزیابی، محرمانه بودن آن و تأثیر نتایج آن در فرایندهای مختلف اجرایی و برنامه‌ریزی، از دانشجویان گرامی به‌عنوان افراد حرفه‌ای و اندیشه‌ورز جامعه، دعوت می‌کنیم که با نگاه علمی توأم با اخلاق حرفه‌ای، نسبت به ارزیابی استادان خود مبادرت نمایید. از همکاری همه دانشجویان محترم که با دقت، رعایت اتصاف و واقع‌بینی، مبادرت به ارزیابی استادان خود خواهند نمود، تشکر می‌نماییم. امید است برآیند نتایج آن برای شما عزیزان اثربخش باشد.

آیا این ارزیابی‎ها در وضعیت استادان موثر است؟ موارد استفاده آن را بیان کنید.
بله، یافته‎های حاصل از نتایج ارزیابی دانشجویان هر ساله در موارد متعددی مانند ارتقا، تبدیل وضعیت، تمدید قرارداد، فرصت مطالعاتی و انتخاب استاد نمونه مورد استفاده قرار می‎گیرد ضمن اینکه ارزیابی‎های دانشجویی پیامدهایی از قبیل تذکر شفاهی، تذکر کتبی، جلوگیری از تدریس مدرسانی که ارزشیابی آنها ضعیف است  و برگزاری جلسات تخصصی و کارگاه آموزشی را نیز به همراه دارد.

 

آیا اطلاع رسانی در خصوص زمان و بازه ارزیابی انجام می‎شود؟
بله، اطلاع رسانی در چند نوبت و از طریق درج اطلاعیه در سایت خبری دانشگاه، صفحه دفتر نظارت و ارزیابی، پرتال دانشجویی، سامانه اتوماسیون اداری، بنر، سیستم پیامکی، شبکه های اجتماعی و همچنین از طریق کارشناسان دانشکده‎ها انجام می‎شود.

 

محرمانه بودن این ارزیابی‎ها در چه حدی است؟
ضمن اینکه کاربرگ‎های ارزیابی ارسال شده به پورتال بدون مشخصات دانشجو می ‏باشد، سیستم ارزشیابی نیز به گونه‏ ای طراحی شده که اطلاعات مربوط به کاربرگ‎های تکمیل شده توسط دانشجویان در هر درس، به صورت یکجا در بانک اطلاعاتی ذخیره شده و دسترسی به نظرات تک تک دانشجویان برای هیچ شخصی حتی برای کارشناس دفتر نظارت و ارزیابی و مرکز فناوری، امکان پذیر نمی‎باشد.

 

آیا استادان می‎توانند نمره‎ای که دانشجویان به آنها داده‎اند را ببینند؟
مدرسین فقط می‎توانند میانگین نمره ارزیابی خود در هر درس را مشاهده نمایند. بر این اساس، تا زمانی که نمره آزمون پایان نیمسال دانشجویان توسط مدرس امضای دیجیتال نشده باشد، امکان مشاهده نتیجه ارزیابی برای مدرسین، مدیران گروه و معاون آموزشی فراهم نمی‎شود.

 

اصطلاحات برنامه ریزی را تعریف کنید؟

برنامه ریزی، فرایندی است که بر اساس تحلیل مأموریت اجتماعی و اقتصادی دانشگاه و ارزیابی محیط داخلی و خارجی آن اجرا می شود تا به اهداف تعریف شده دست یابد. برنامه، بیانیه مکتوب دانشگاه است از انچه که باید انجام شود و چگونه باید انجام شود. راهبرد نیز ابزاری برای دانشگاه است تا بتواند مزیت رقابتی و جایگاهش در محیط را بیابد (باقری نژاد، 1389).

تفکر راهبردی: توان آینده‌نگری، شناسایی محیط و برنامه‌ریزی اثربخش برای موفقیت در آینده را تفکر راهبردی گویند؛ برنامه‌ریزی راهبردی: فرا گرد تدوین راهبردهای جامعی که بتواند برای سازمان نوعی مزیت رقابتی در محیط ایجاد کند، برنامه‌ریزی راهبردی نامیده می‌شود؛ مدیریت راهبردی: فرا گرد تدوین راهبرد و اجرای آن به‌منظور کسب هدف‌های بلندمدت سازمان را مدیریت راهبردی گویند (رضائیان، 1386: 266).

رضائیان، علی (1386). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: انتشارات سمت.

 باقری نژاد، جعفر (1389). برنامه ریزی راهبردی در مؤسسات آموزش عالی یک ضرورت یا انتخاب: مطالعه تطبیقی و تحلیل نیاز، فصلنامه برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 2، صفحات 112-83.

 

منظور از آینده پژوهی آموزش عالی چیست؟

1-     مفاهیم آینده‌پژوهی:

الف. آینده‌پژوهی: مراد از آینده‌پژوهی، بررسی و تصمیم‌گیری نظام‌مند معطوف به آینده است؛ به‌عبارت‌دیگر، آینده‌پژوهی، دانش شکل دادن به آینده مطابق با آرمان‌های مطلوب یک سازمان یا جامعه است. هدف اصلی آینده‌پژوهی، خلق آینده مطلوب با توجه به نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدهاست.

ب. آینده‌اندیشی: آینده‌اندیشی قبل از هر چیز، رویکرد معرفت‌شناختی نوپدیدی به برنامه‌ریزی است. در آینده‌اندیشی، آینده‌های بدیل به‌صورت چهار مرحله، سطح‌بندی می‌شوند که عبارتند از:1) آینده‌های ممکن که شامل هر آینده قابل‌تصوری است؛ ۲) آینده‌های باورپذیر که شامل آینده‌هایی است که علم و دانش امروزی آن را ابطال نکرده است؛ ۳) آینده‌های محتمل که نسبت به آینده‌های باورپذیر از احتمال وقوع بیشتری برخوردارند و ۴) آینده‌های مطلوب که بیش از سایر آینده‌های باورپذیر مطلوب سازمان است و تلاش دارد تا آن‌ها را محقق سازد.

ج. آینده‌نگاری: آینده‌نگاری، فرایندی نظام‌مند و مشارکتی است که در آن، استنباط‌های مختلف درباره آینده، گردآوری شده و از آن طریق، چشم‌اندازی میان‌مدت یا بلندمدت با هدف اتخاذ تصمیم‌های روزآمد و مهیاکردن اقدام‌های مشترک، پی‌ریزی می‌گردد. به‌بیان‌دیگر، درحالی‌که در آینده‌اندیشی، کنشگر صرفاً به رصد خروجی‌های سیستم اقدام می‌کند، در آینده‌نگاری، کنشگر درصدد خلق آینده‌ای برمی‌آید که آن را مناسب می‌داند. در سرمشق آینده‌نگاری، فرض بر وجود گزینه‌های متعددی از آینده‌های ممکن، باورکردنی و محتمل است که از میان آن‌ها، آینده مرجح و مطلوب، انتخاب شده و بر آن اساس، سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری می‌شود.

د. سناریو نگاری یا برنامه‌ریزی سناریو:سناریو نگاری، یکی از بهترین و قوی‌ترین ابزارها و فنونی است که با بررسی و شناسایی تغییرات و عدم قطعیت‌های محیطی، چندین چشم‌انداز متفاوت از آینده را ارائه می‌دهد. در این شیوه، آینده‌هایی که امکان وقوع آن­ها محتمل است، در قالب داستان­هایی بیان شده و روایت­های بدیلی درباره­موقعیت‌های مرتبط با آینده ارائه می‌گردد. سناریو، گزینه‌ای از توصیف وقایع آینده است که باید باورکردنی و دربرگیرنده فرایندهای مفید برای تصمیم‌گیری بوده؛ همچنین، دارای سازگاری درونی و محتوایی نسبت به آنچه در آینده می‌تواند رخ دهد، باشد.

با توجه به شرايط بسيار پيچيده در جهان به‌شدت رقابتي و با دگرگونی‌های گسسته، دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي ايران به‌مثابه نهادهايي هوشمند، خودتنظيم و خود راهبر راهي جز سوق دادن برنامه‌ریزی‌های خود به سمت الگوي آینده‌اندیشی و آینده‌نگاری راهبردي در پيش ندارند. آینده‌اندیشی قبل از هر چيز رويکرد معرفت‌شناختی نوپديدي به برنامه‌ریزی است. در آینده‌اندیشی، آینده‌های بديل به‌صورت چهار مرحله ممکن، باورپذير، محتمل و مرجح سطح‌بندی می‌شوند. دانشگاه‌های پيشرو جهان رويکرد آینده‌پژوهی را در کانون برنامه‌ریزی‌های خود قرار داده‌اند (فراستخواه، 1392).

آینده‌پژوهی آموزش عالی، سامانه‌ای از سعی عالمانه برای بررسی و فهم روشمند و موثق حوزه‌های آینده نظام آموزش عالی، علم و فناوری است. آینده‌پژوهی، یک فرهنگ و یک فرایند است تا یک ابزار و یک محصول. مهم‌ترین دستاوردهای آینده‌پژوهی عبارت‌اند از: 1. تغییر در مدل‌های ذهنی؛ 2. مواجهه فرا کنشی با تغییرات شتابان؛ 3. چابکی و مصونیت از غافلگیر شدن؛ 4. درک آینده‌های بدیل؛ 5. سهیم شدن در ساخت آینده (میز آینده‌پژوهی آموزش عالی، پنل شماره 8، 1394).

یکی از روش‌هایی که در آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی راهبردی کاربرد زیادی دارد، نگاشت سناریو است. سناریو، گزینه‌هایی درباره مسیر آینده هستند که به روش سامانمند تهیه، رتبه‌بندی و اعتباربخشی می‌شوند. اگر بتوان این گزینه‌های آینده را بررسی و اعتبار یابی کرد، در آن صورت می‌توان گزینه‌هایی برای آینده به شکل سناریو تعریف شود. احتمالاتی هستند که از اثنای تأمل در نیروهای پیشران و عدم قطعیت‌های آینده و حالت‌های حدی به دست می‌آیند؛ یعنی اگر نیروهای پیشران آینده را شناسایی و از طریق این‌ها، حالت‌های حدی عدم قطعیت‌ها را مرور کنیم، از آن طریق می‌توانیم انواع احتمالات آینده خودمان را بازنمایی کرده و درنهایت، از بازنماییِ انواع احتمالات آینده، سناریو به دست می‌آید. سناریوها از طریق آن نیروهای پیشران و عدم قطعیت‌ها به دست می‌آید (میز آینده‌پژوهی آموزش عالی، پنل شماره 8، 1394).

 

پیشران‌هایی که عوامل شکل‌دهنده به آینده دانشگاه ایرانی محسوب می‌شوند، کدامند؟ 

فراستخواه (1392)، نوع پیشران‌هایی که عوامل شکل‌دهنده به آینده دانشگاه ایرانی محسوب می‌شوند را به این صورت فهرست کرده است: پیشران‌هایی که به مدیریت دانشگاه مربوط می‌شوند شامل: 1. خود آیینی، خود راهبری و خودتنظیمی دانشگاه؛ 2. مقررات زدایی و سلسله‌مراتب زدایی در دانشگاه و تحول ساختاری آن در جهت تسهیلگری، مشارکت و تعامل؛ 3. استقرار نظام مؤثری در دانشگاه برای جلب اعتماد، انگیزش و مشارکت دانشگاهیان؛ 4. استقرار نظام تضمین کیفیت در دانشگاه برای افزایش توان علمی اعضای هیئت‌علمی از طریق نهادمند شدن رشد و بالندگی مداوم آن‌ها، ارتقای کیفیت یاددهی و یادگیری در دانشگاه از طریق تحول در شیوه‌ها و فرایندهای یاددهی و یادگیری و افزایش توان علمی دانش‌آموختگان و ارتقای دانش، مهارت‌ها، شایستگی‌ها و کارآفرینی آن‌ها. پیشران‌هایی که به مؤلفه‌های مختلف محیطی دانشگاه مربوط می‌شوند: الف. اقتصاد: 1. سرمشق ریاضت‌های مالی مانند کسب منابع اختصاصی از طریق خدمات تخصصی به جامعه و تنوع در منابع مالی و درآمدهای دانشگاه؛ 2. نحوه مواجهه دانشگاه با فرایندهای نوظهور اقتصاد دانش مانند کالایی شدن علم و آموزش عالی/جابه‌جایی از نیاز به تقاضا، تجاری شدن دانش، پارادایم نوین دانشگاه کارآفرین، تعاملات و توافقنامه‌های دانشگاه با دنیای صنعت و خدمات، فلگ شیب‌ها و ... و چالاکی در ارائه خدمات تخصصی به جامعه و جهان کار و اجتماع محلی. ب. فناوری: 1. فناوری اطلاعات و ارتباطات؛ 2. مجازی شدن؛ 3. رسانه‌ای شدن؛ 4. بازیگران جدید در آموزش عالی مانند مراکز مجازی آموزش عالی و محیط‌های نوین یادگیری؛ 5. جریان آزاد مبادله اطلاعات و دانش و معنا. ج. سیاست: 1. تحولات حوزه حکمرانی مانند تمرکززدایی، تفویض اختیار و استقلال دانشگاهی؛ 2. عدم سیطره سیاست و ایدئولوژی دولتی و رسمی بر آموزش عالی و نظام علمی، سیاسی نشدن پست ریاست دانشگاه؛ 3. مدیریت حرفه‌ای دانشگاه و شایسته‌گرایی؛ 4. پایداری سیاسی در کشور د. فرهنگ: 1. فرهنگ دانشگاهی رضایت‌بخش شامل فرهنگ علمی، نشاط فکری و آزادی علمی، فضای پردیس، فرهنگ دانشجویی، رشد و بالندگی دانشجو و جو سازمانی و گروهی توأم با انگیزش، اعتماد، دل‌بستگی و مشارکت. ه. اجتماع: 1. تحولات جمعیت شناختی پردیس و قشربندی اجتماعی مانند زنانه شدن، دانشجویان غیر سنتی، دانشجویان شاغل، فراگیران آزاد و هویت‌های گروهی و قومی در دانشگاه؛ و. سایر: 1. فرایندهای جهانی‌شدن؛ 2. سبک‌های نوظهور تولید دانش و میان‌رشته‌ای شدن؛ 3. پایداری محیط‌زیست.

فراستخواه، مقصود (1392). چارچوبی مفهومی برای برنامه ریزی مبتنی بر آینده اندیشی در دانشگاه، فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در اموزش عالی، شماره 69، صفحات 1-22.

 

منظور از دانشگاه پژوهی چیست؟

یک تعریف جامع از دانشگاه پژوهی عبارت است از: فرایند نظام‌یافته پژوهش‌ها و ارزشیابی‌های منظم تمامی فرایندها، برنامه‌ها، عملکردها، منابع و اثربخشی واحدهای سازمانی که در یک دانشگاه یا مؤسسه آموزش عالی پژوهشی یا فناوری با مرکزیت یک واحد رسمی دانشگاه پژوهی از طریق جلب مشارکت سایر واحدها یا گروه‌های اعضای هیئت‌علمی، کارشناسان و دانشجویان به‌منظور گردآوری و سازمان‌دهی داده‌ها، پردازش و تحلیل به هنگام داده‌ها، تولید و تفسیر دانش و اطلاعات و تقدیم گزارش‌ها و توصیه‌های سنجیده به هیئت‌رئیسه، مدیران میانی و اجرایی و سایر مخاطبان درون و برون دانشگاهی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های راهبردی و عملیاتی در راستای اعمال مدیریت دانایی محور در نظر می‌گیرد (ساکتی، 1384: 6؛ نقل در امین بیدختی و دیگران، 1391).

واحد دانشگاه پژوهی، چهار نقش اساسی بر عهده دارد که عبارت‌اند از: جمع‌آوری، تجزیه‌وتحلیل و انتشار اطلاعات، مهندسی اطلاعات، طراحی و تسهیل فرایند برنامه‌ریزی دانشگاهی، مشاوره در تصمیم‌گیری‌های دانشگاهی (امین بیدختی و دیگران، 1391).

به‌طورکلی، می‌توان عنوان کرد، دانشگاه پژوهی، ماهیتی پژوهشی دارد که هدف اصلی آن مشاوره به مدیران با رویکرد مبتنی بر سازوکارهای علمی و حرفه‌ای در خصوص سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیریِ مؤثر است و مبنای این امر، جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات، مدلسازی و مهندسی اطلاعات است. مشارکت فعالانه پژوهشگران و اعضای هیئت‌علمی در طرح‌های پژوهشی کاربردی مرتبط با راهبردهای سازمانی، جزو اهداف بعدی است که در یک فرایند سیستمی و کل‌نگر مبتنی بر تفکر راهبردی، به رشد و توسعه هدفمند و هوشمندانه دانشگاه در راستای مأموریت گرایی و دستیابی به مزیت رقابتی، کمک می‌نماید.

امین بیدختی، علی اکبر؛ نعمتی، محمدعلی؛ زارع، مریم (1391). ضرورت ایجاد واحد دانشگاه پژوهی در دانشگاههای اسلامی ایران، فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، شماره 1، صفحات 90-113.

 

 آیا در مقوله برنامه ریزی، اجرا و تضمین کیفیت دانشگاهی به ویژه کیفیت آموزشهای دانشگاهی، باید مهارتهای موردنیاز دانشجویان در هزاره جدید را مدنظر قرار داد؟

بله، در برنامه ریزی، ارزیابی و تضمین کیفیت نظامهای دانشگاهی بایستی به مهارتهای موردنیاز دانشجویان و دانش اموختگان در هزاره جدید توجه شود. برخی از این مهارتها، عبارتند از: افزایش دانش تخصصی و حرفه‌ای، تولید و ترویج دانش نو؛ آشنایی با روش‌های پژوهش علمی، خلاقیت و مهارت علمی لازم برای تحقیق و پژوهش؛ مهارت‌های سواد اطلاعاتی و استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی مناسب در زمینه‌های آموزش، پژوهش و غیره؛ توانایی خود- اشتغالی و اشتغال‌زایی (کارآفرینی)؛ مهارت‌های مربوط به تغییر فرهنگ یادگیری ازجمله یادگیری مشارکتی، یادگیری مسئله محور، یادگیری خود هدایت‌گر، یادگیری مادام‌العمر؛ مهارت‌های مربوط به تفکر نقاد و خلاق، تفکر فلسفی، آفرینش گری، کاوشگری، پرسشگری، جستجوی حقیقت، توسعه اندیشه و رشد فردی؛ مهارت‌های ارتباطی، ارتباطات بین فردی، گروه‌های دوستی و تعاملات مثبت و سازنده؛ مهارت‌های اجتماعی و شهروندی، حقوق شهروندی، درک موضوعات اجتماعی و فرهنگی، نشاط و تحرک اجتماعی؛ مهارت‌های سیاسی و بصیرت افزایی، افزایش قدرت تحلیل، درک و فهم سیاسی؛ پرورش فضیلت‌ها و منزلت‌های انسانی، احترام به نوع بشر، حفظ محیط‌زیست؛ مهارت‌ها و باورهای دینی و مذهبی، افزایش معنویت، سالم‌سازی و نشاط معنوی و روحی، خودسازی اخلاقی، تربیت اخلاقی، دینی و معنوی؛ تقویت روحیه انقلابی و جهادی، استقلال‌طلبی، عدالت‌خواهی و آرمان‌گرایی؛ توانایی تصمیم‌گیری، توانایی حل مسئله و مهارت‌های مسئله گشایی؛ توانایی استقلال و خود انگیزشی، توانایی خلاقیت و نوآوری، توانایی رهبری و مدیریت؛ مهارت‌های مربوط به ایجاد و توسعه مشارکت جمعی، کار تیمی و فعالیت‌های گروهی؛ توانش های فرهنگی و هنری، درک زیبایی‌شناختی؛ اکتساب شایستگی‌ها و آماده شدن برای یک مسیر متنوع زندگی و استفاده از آموخته‌ها، دانش و مهارت‌های اکتسابی در عمل

 

کارگاههای آموزشی در زمینه مدیریت، برنامه ریزی و ارزیابی نظام آموزش عالی توسط چه سازمانهایی برگزار می شود؟

مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، ایرانداک و سازمان سنجش آموزش کشور، نسبت به برگزاری کارگاهها و دوره هایی در این زمینه اقدام کرده اند.