یکشنبه, ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

 

پرسشهای اساسی نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری

نظر به توسعه چشم گیر نهاد علم و فناوری طی سه دهه پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و اهمیت نقش آن در توسعه همه جانبه کشور، وجود یک نظام جامع نظارت و ارزیابی علم و فناوری بر اساس شاخصهای مورد نظر سیاستگذاران علم و فناوری و در راستای سیاستهای کلی علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری، سند چشم انداز، نقشه جامع علمی کشور و قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت متبوع (با حفظ استقلال و با مشارکت تمام بخشهای جامعه) امری ضروری است. هدف این نظام، ارزیابی مستمر و روش مند نهاد علم و فناوری کشور در تمامی ابعاد آموزشی، پژوهشی، فناوری، نوآوری، علم و جامعه، فرهنگی - اجتماعی و اجرایی است تا با رصد و پایش مؤلفه ها و شاخصهای مربوطه، میزان حصول به موفقیت و دسترسی به اهداف را در ابعاد ملی، منطقه ای و بین المللی مشخص نماید. در این راستا، نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت لازم است به پرسشهای اساسی زیر پاسخ دهد:

1. ذینفعان و بازیگران اصلی نظام نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت چه کسانی هستند؟ به عبارت دیگر، در الگوی مفهومی جدید، نحوه تعامل وزارت با نهادها و سازمانهای مرتبط (همچون معاونت علمی ریاست جمهوری، شورای عالی انقلاب فرهنگی، کمیسیون آموزش مجلس، سازمان سنجش، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی) چگونه باید سازماندهی شود؟

2. نحوه نظارت و ارزیابی در نهادها و نظامهای آموزشی زیرمجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری چگونه است؟ مسائل و مشکلات راهبردی و عملیاتی در این زمینه کدامند؟

3. نقاط قوت و ضعف، فرصتها و چالشهای نظام آموزش عالی کشور برای استقرار یک نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت کدامند؟

4. در نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت، مأموریت، رسالت، اهداف و اصول حاکم بر آن چیست؟

5. در الگوی مفهومی جدید نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت راهبردی، تعیین مطلوبیت سیاستگذاریها و خط مشی گذاریها در سطح وزارتخانه چگونه باید صورت پذیرد؟ نحوه و فرایند نظارت و ارزیابی راهبردی در معاونتهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی و دیگر مراکز وزارتی چگونه باید باشد؟ برای نمونه در معاونت پژوهشی می خواهیم بدانیم مبانی حاکم بر ارزشیابی و علم سنجی کشور چه تأثیری بر کیفیت فعالیتهای پژوهشی در مراکز آموزش عالی و مؤسسات تحقیقاتی گذاشته است؟ کدامیک از نهادهای دولتی در شکل گیری و تداوم وضعیت فعلی علم سنجی در کشور تأثیرگذار بوده اند؟ چگونه می توان با تغییر در مبانی علم سنجی و تعامل منطقی با نهادهای سنجش علم، از رشد صرفا کمی تحقیقات در کشور نجات یافت و به تولید علم و فناوری در آموزش عالی کشور یاری رساند؟ شاخصهای ارزیابی کیفی فعالیتهای پژوهشی چگونه باید طراحی گردد؟ معاونت پژوهشی وزارت علوم بر چه مبنایی به شاخصهای فعلی دست یافته است؟

6. چگونه می توان به برون سپاری ارزیابی و تضمین کیفیت واحدهای دانشگاهی پرداخت؟ نحوه ساماندهی و نهادینه کردن این برون سپاری چگونه خواهد بود؟ چه راهکارهایی باید برای تضمین فعالیت این گونه برون سپاری ها اتخاذ نمود؟ امکان سنجی دقیق برای شکل گیری مؤسسات بیرونی اعتبارسنجی و تضمین کیفیت (ملی و بین المللی) دارای چه فرایندی است؟

7. آیا امکان شکل گیری اعتباربخشی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی در سطح دولتی نیز وجود دارد؟ ویژگیها و فرایندهای اجرایی مؤسسات دولتی اعتباربخشی چگونه باید باشد؟

8. چگونه می باید نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت را با برنامه های گسترش آموزش عالی پیوند داد؟ نقش هیئتهای استانی در این امر چگونه باید باشد؟

9. چگونه می توان از نتایج نظارت و ارزیابی برای ارتقای کیفیت آموزش، پژوهش و فرهنگ در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی بهره برد؟ چگونه می توان بر پایه نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت، برنامه ریزی راهبردی و عملیاتی را در واحدهای آموزشی و پژوهشی نهادینه نمود؟ نقش دفاتر نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت در این امر چگونه باید باشد؟

10. شیوه مناسب نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت مؤسسات پژوهشی کدام است؟ طراحی چنین الگویی از چه فرایندی برخوردار است؟ چگونه می توان از الگویابی (بهینه یابی) برای یافتن بهترین و مناسب ترین مدل نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت مؤسسات پژوهشی بهره گرفت؟ جایگاه علم سنجی در ارزیابی پژوهشی مراکز آموزش عالی و مؤسسات تحقیقاتی چیست؟

11. در نظام جدید نظارت و ارزیابی آموزش عالی کشور، بهترین روش برای نظارت بیرونی از واحدهای دانشگاهی و ارائه بازخورد به آنها چگونه است؟ به عبارت دیگر، چگونه می توان نظارت از دانشگاههای کشور را به ابزاری برای بهبود کیفیت تبدیل کرد؟ ترکیب تیم نظارت دانشگاهها چگونه باید باشد؟ نحوه گزارش نویسی بهبود کیفیت بر اساس گزارش نظارت چگونه باید صورت پذیرد؟ چگونه می توان نظارت بر دانشگاهها را تبدیل به الگویابی (بهینه یابی) نمود؟

12. چگونه می توان به تدوین شاخصهای راهبردی (ملی و بین المللی) برای اعتباربخشی واحدهای دانشگاهی پرداخت؟

13. چه راهکارهایی را می باید به کار گرفت که نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت به یک فعالیت تشریفاتی و نمایشی تبدیل نگردد؟

14. چگونه می توان ارزیابی درونی و بیرونی را به فعالیتی کاملا نهادینه شده در واحدهای دانشگاهی تبدیل نمود؟ شاخصهای ارزیابی بیرونی مراکز آموزشی و پژوهشی چگونه باید طراحی و اجرا گردد؟

15. آیا امکان اعتباربخشی دانشگاهها بر مبنای حوزه های مجزا یعنی آموزشی، پژوهشی و فناوری، فرهنگی و اجتماعی، دانشجویی و اجرایی وجود دارد؟ فرایندها و ویژگیهای چنین الگوهای اعتباربخشی چگونه است؟

پاسخ به این پرسشها، نیازمند تحلیل، طراحی و تدوین برنامه های نظام مند و روش مند زیادی است که نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت لازم است به آنها بپردازد (برگرفته از ویراست نخست نظام جامع نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری، 1395).

پرسشهای مدیریتی

پرسشهای مرتبط با مقوله برنامه ریزی راهبردی

پرسشهای مرتبط با مقوله ارزیابی و تضمین کیفیت