دوشنبه, ۰۲ اسفند ۱۳۹۵

 

 اهداف نظام جامع نظارت و ارزیابی علوم، تحقیقات و فناوری به استناد ماده 2 آیین نامه نظام نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری:

شناسایی نقاط ضعف و قوت و چالشها و فرصتهای نظام آموزش عالی

ارتقای کیفیت مؤلفه های دروندادی، فرایندی و بروندادی آموزش عالی

شناسایی و کاربست عاملهای تضمین کننده کیفیت آموزشی، پژوهش و فناوری، دانشجویی، فرهنگی و اجتماعی و اجرایی

تقویت زمینه های تصمیم گیری و سیاستگذاری در نظام آموزش عالی (حوزه ستادی)

ایجاد زمینه افزایش بهره وری (کارایی و اثربخشی) با استفاده از فرایند نظام مند نظارت و ارزیابی نظام آموزش عالی

تعمیق و اشاعه فرهنگ نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت در نظام آموزش عالی

تقویت زمینه های پاسخگویی نظام ملی علم و فناوری به ذینفعان درونی و بیرونی

تضمین کیفیت نظام مند آموزش عالی از طریق بررسی وضعیت موجود در قیاس با استانداردهای ملی، منطقه ای و بین المللی برگرفته از چالشها و در راستای راهبردهای مصرح در سند گفتمان توسعه آموزش عالی

 

 راهبردها و سیاستهای نظام جامع نظارت و ارزیابی علوم، تحقیقات و فناوری به استناد ماده 3 آیین نامه نظام نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری:

1- استقرار نظام جامع نظارت و ارزیابی علوم، تحقیقات و فناوری

1-1 - ایجاد مدیریت یکپارچه در سیاست گذاری و برنامه ریزی فعالیتهای اجرایی نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت

1-2- بازنگری در ساختارها و وظایف رده های مدیریتی نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت

1-3 - بهره گیری از توانمندی های انجمنهای تخصصی و بخش غیردولتی برای ارزیابی و ایجاد زمینه مشارکت و تشریک مساعی همه ذینفعان برای ارتقا و تضمین کیفیت نظام آموزش عالی

1-4 - طراحی و اجرای الگوی مناسب برای ارزیابی راهبردی نظام آموزش عالی

1-5- طراحی و اجرای الگوی مناسب برای نظارت و ارزیابی بر مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری

1-6- توسعه توانمندی و تفویض اختیارات به هیئت های استانی نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فناوری و توجه به مناطق ده گانه کشور در نظارت و ارزیابی نظام آموزش عالی

1-7- توسعه توانمندی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی و فناوری در نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت فعالیتهای خویش و نائل آمدن به جایگاه ارزشمند "خود نظارتی" و "خود ارزیابی"

1-8- طراحی و اجرای برنامه های راهبردی و عملیاتی به منظور ارتقای فرهنگ و اشاعه و نهادینه سازی نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت در نظام آموزش عالی

 

2- استقرار نظام اعتباربخشی و تضمین کیفیت و رتبه بندی مراکز آموزش عالی

1-1- طراحی و اجرای الگوی مناسب برای تضمین کیفیت دروندادها، فرایندها، محصول و بروندادهای نظام آموزش عالی با بهره گیری از شاخصها و استانداردهای بین المللی، منطقه ای و ملی

1-2- طراحی نظام اعتباربخشی و تضمین کیفیت و رتبه بندی مراکز آموزش عالی

1-3- برقراری پیوند با شبکه های جهانی ارزیابی جهانی، انجمنهای اعتباربخشی و مؤسسات ارزیابی و تضمین کیفیت

1-4- تدوین برنامه های همکاری منطقه ای و بین المللی در حوزه نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت

1-5- اعتباربخشی نظام آموزش عالی کشور به منظور فراهم آوردن زمینه پاسخگویی نظام آموزش عالی به ذینفعان

1-6- نهادینه کردن ارزیابی درونی در واحدهای دانشگاهی به عنوان یکی از فرایندهای اصلی برنامه ریزی بهبود کیفیت فعالیتهای آموزشی، پژوهشی، فناوری و فرهنگی در دانشگاهها.

 

 

بررسی کیفی‌تر ریشه‌های به وجود آمدن مسائل و روی آوردن چالش‌های بحث شده در فوق، از طریق تحلیل محتوای اسناد و مدارک و گزارش‌های موجود در تحقیقات و بررسی‌های پیشین و نظرهای کارشناسان خبره، راه‌های برون‌رفت از وضع نامطلوب کنونی و حرکت به‌سوی افق مطلوب را به دست می‌دهد. فراستخواه (1387)، این راه‌ها در نه گام به‌صورت مراحل قاعده‌مند قابل دسته‌بندی‌ کرده است

راه‌حل 1) ساختارهای حمایتی و بسترساز

1-    طراحی و استقرار ساختار مدیریت و تضمین کیفیت در سطوح ستادی و دانشگاهی

2-    استقرار مراکز تضمین کیفیت در سطح دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی و یکپارچه‌سازی و همگرایی؛ انواع ارزیابی‌ها از طریق این مراکز با هدف برهم افزایی؛

3-    استقرار دبیرخانه‌های ارزشیابی و تضمین کیفیت عملکرد در سطوح معاونت‌های حوزه ستادی و سازمان‌های تابعه و مؤسسات پژوهشی؛

4-    تشکیل کمیته ارزیابی بیرونی متشکل از همتایان علمی و تخصصی و خبره‌های حرفه‌ای؛

5-    حمایت از مؤسسات غیردولتی و حرفه‌ای اعتبارسنجی؛

6-    تشکیل کمیته‌های تخصصی به اقتضای تنوع نظام‌های آموزش عالی شامل آزاد، غیرانتفاعی، نیمه‌حضوری و ... ؛

7-    تشکیل کمیسیون طرح‌های ملی شامل: شاخص‌ها و نشانگرها و استانداردها، شبکه اطلاعات ملی و سیستم‌ها و نرم‌افزارها، تعاملات با شبکه بین‌المللی تضمین کیفیت آموزش عالی، پیشنهاد قوانین برای توسعه محیط حقوقی ارزیابی، طرح حمایت از ارزیابی درونی و مستندسازی برنامه‌ها و مؤسسات، طرح حمایت از تشکیل و فعالیت مجامع (مجمع دانشگاه‌ها و مؤسسات اعتبارسنجی شده، مجمع گروه‌ها و برنامه‌های اعتبارسنجی شده، مجمع دفاتر دانشگاه پژوهی و تضمین کیفیت در دانشگاه‌ها و مؤسسات، مجمع شوراهای تخصصی رشته‌ها و میان رشته‌ها، مجمع نهادهای حرفه‌ای و تخصصی، مجمع انجمن‌های علمی، مجمع انجمن‌های دانش‌آموختگان).

راه‌حل 2) قوانین، آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های متناسب با ماهیت نهادهای علمی و دانشگاه

1-    تهیه و تدوین دستور عمل فرایند ارزیابی درونی (به‌عنوان پایه اصلی و اولیه هرگونه ارزیابی در علم و آموزش عالی) در سطوح مؤسسات و برنامه‌ها؛

2-    تهیه و تدوین دستور عمل انجام ارزیابی بیرونی در سطوح مؤسسات و برنامه‌ها؛

3-    تدوین رویه‌های قانونی و اداری اعتبارسنجی به تفکیک سطوح مذکور و تصویب در مرجع ذیصلاح؛

4-    اختصاص قسمتی از وقت هر یک از اساتید دانشگاهی به‌عنوان واحد درسی موظف به امر ارزیابی درونی کیفیت گروه مربوط در اجرای آیین‌نامه‌های ارتقا و دستور عمل‌های مربوط به ترفیع و مانند آن‌ها؛

5-    اصلاح و تعمیق رویه‌های ارزیابی دانشجو از کلاس درس در جهت روایی و اعتبار ابزارها، بهبود روش‌ها و اثربخش‌تر شدن نتایج؛

6-    تهیه دستورالعمل ملی ارزیابی داوطلبانه در سطح دانشگاه بر مبنای گروه‌های همگن دانشگاهی، معیارها و شاخص‌های وزن دهی شده رتبه‌بندی و شیوه اجرایی آن؛

7-    تهیه دستورالعمل ملی ارزیابی بیرونی دانشگاه‌ها و مؤسسات داوطلب (پس از طی مرحله ارزیابی درونی) توسط همتایان علمی؛

راه‌حل 3) طراحی و تدوین شاخص‌ها و استانداردها با همکاری خود دانشگاهیان، انجمن‌های علمی و نهادهای تخصصی و حرفه‌ای

1-    طراحی و تدوین استانداردهای اعتبارسنجی به تفکیک برنامه و مؤسسه در سطوح عمومی و اختصاصی در هر یک از رشته‌های آموزشی؛

2-    طراحی و تدوین استانداردها و الزامات ایجاد و راه‌اندازی دوره‌های آموزشی و ارتقای آن‌ها؛

3-    طراحی و تدوین استانداردهای محتوای برنامه‌های آموزشی به تفکیک هر یک از رشته‌ها.

راه‌حل 4) توسعه منابع اطلاعاتی و آمار ثبتی نظام علمی با مشارکت خود دانشگاه‌ها و نهادهای علمی

1-    انسجام‌بخشی و یکپارچه‌سازی همه فعالیت‌های آمار آموزش عالی در سطح کشور؛

2-    توسعه شبکه پایگاه‌های داده‌ای دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی با مشارکت خود دانشگاه‌ها و نهادهای علمی؛

3-    حمایت از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی در جهت تقویت زیرساخت‌های نظام اطلاعات آموزش عالی.

راه‌حل 5) توسعه منابع انسانی

1-    طراحی و اجرای کارگاه‌های آموزشی تخصصی: الف) حمایت از دانشگاه‌ها در جهت دانش‌افزایی هیئت‌علمی در خصوص انواع ارزیابی‌ها و بسط و اشاعه فرهنگ ارزشیابی؛ ب) حمایت از کارگاه‌های آموزشی تخصصی مدیران و کارشناسان ارزیابی آموزشی اعم از سطح ستاد (حوزه‌های آموزشی، پژوهشی و فناوری) و در سطح دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی؛

2-    حمایت از راه‌اندازی و ایجاد دوره‌های تحصیلات تکمیلی و فوق دکترا در حوزه مدیریت کیفیت در آموزش عالی.

راه‌حل 6) توسعه منابع اعتباری

1-    مشخص کردن درصدی از بودجه سالانه وزارت در حوزه ستادی و حوزه‌های دانشگاهی برای هزینه کردن در ابعاد آموزشی، پژوهشی و اجرایی ارزشیابی کیفیت در آموزش عالی؛

2-    حمایت از شکل‌گیری بازار رقابتی اعتبارسنجی بر مبنای عرضه و تقاضا به‌گونه‌ای که دانشگاه‌ها و مؤسسات برای اعتباربخشی به خود به نهادهای حرفه‌ای و خصوصی ارزیابی رجوع کنند و هزینه‌های ارزیابی بیرونی را بپردازند.

راه‌حل 7) طراحی و تدوین نرم‌افزارها

1-    توسعه پرتال اطلاعات ملی نظام علمی برای پایش ملی آن در جهت شفافیت و پاسخگویی؛

2-    طراحی و تدوین نرم‌افزارها و سایت تخصصی ارزشیابی کیفیت در هر یک از سطوح یادشده؛

3-    طراحی و تدوین سیستم ارزیابی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی با مشارکت خود آن‌ها و بر مبنای اصول استقلال دانشگاهی.

راه‌حل 8) تعاملات در سطوح ملی و بین‌المللی

1-    طراحی و تدوین چارچوب مشارکت و همکاری فعال انجمن‌ها و فرهنگستان‌ها در حوزه ارزشیابی کیفیت در آموزش عالی؛

2-    تدوین و تصویب سند همکاری با مؤسسات اعتبارسنجی بین‌المللی و برگزاری دوره‌های مشترک آموزشی؛

3-    پیگیری و به نتیجه رساندن تشکیل شبکه کشورهای اسلامی برای تضمین کیفیت آموزش عالی؛

4-    حمایت از همکاری‌های بین‌المللی دانشگاهی در زمینه تضمین کیفیت؛

5-    ارزیابی‌های بیرونی و اعتبارسنجی با مشارکت دانشگاه‌های معتبر خارجی از کشور و تدوین چارچوب همکاری‌های مربوط.

راه‌حل 9) زمینه‌سازی برای توسعه نهادهای حرفه‌ای درجه‌بندی و احساس نیاز مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی برای ارتقای رتبه در فضای رقابتی

 فراستخواه، مقصود (1387). بررسی وضع موجود و مطلوب ارزیابی نظام علمی در ایران با تأکید بر بخش آموزش عالی، فصلنامه سیاست علم و فناوری، شماره 2، صفحات 58-43.

 

علاوه بر این بر اساس تحلیل اسنادی، به راهبردهای زیر نیز می توان اشاره نمود:

بازنگری در ساختار دفاتر نظارت و ارزیابی دانشگاه‌ها

ایجاد سازوکار مناسب نظارت و ارزیابی به‌منظور اجرای سیاست‌های تضمین کیفیت، توسعه و تعالی دانشگاه

استقرار و نهادینه‌سازی نظام پایش و تضمین کیفیت دانشگاه

استقرار نظام بهبود مستمر کیفیت علمی، آموزشی و تربیتی دانشگاه

تأکید بر مؤلفه‌های حمایت و توانمندسازی به‌جای مؤلفه‌های کنترلی

حرکت به سمت مؤلفه‌های دانشگاه یادگیرنده و دانشگاه سازگار شونده؛ خودارزیابی، خودسازمان‌دهی و ...

نهادینه کردن فرهنگ پذیرش ارزش‌های ارزیابی، ارزشیابی، اعتبارسنجی و تضمین کیفیت در دانشگاه

سنجش دستاوردهای یادگیری دانشجویان

ارزیابی میزان تحقق سند راهبردی، سیاست‌ها و برنامه‌های سالانه دانشگاه

ارزیابی کیفیت عملکرد معاونت‌ها و حوزه‌های تابعه دانشگاه

ارزیابی کیفیت عملکرد نیروی انسانی دانشگاه

ارزیابی میزان موفقیت در اجرای مصوبات هیئت‌امنا و هیئت‌رئیسه

سنجش میزان موفقیت کمیته‌ها، شوراها و کارگروه‌های تخصصی دانشگاه

ارزیابی میزان تحقق مؤلفه‌های بهبود و تحول نظام اداری

توانمندسازی اعضای هیئت‌علمی و کارکنان دانشگاه در خصوص خودارزیابی

همسوسازی برنامه‌های تضمین کیفیت دانشگاه با نهادها و اسناد بالادستی کشور

اصلاح سازوکارهای نظارت و ارزیابی ارکان دانشگاه

انجام ارزیابی درونی گروه‌های آموزشی

تدوین برنامه بالندگی اعضای هیئت‌علمی

ایجاد شبکه کیفیت یاددهی یادگیری با جلب مشارکت اعضای محترم هیئت‌علمی