جمعه, ۰۲ تیر ۱۳۹۶

 

اصلاح یا تغییر و نوآوری در نظام آموزش عالی کشور، نیازمند تحلیل راهبردی و بررسی دقیق و عمیق سیاستها و برنامه های کلان وزارتخانه و شناسایی چالشها و فرصتهای آنها در سطوح مختلف آموزش عالی است. ارزیابی راهبردی در نظام آموزش عالی به مدیران در سطح وزارتخانه کمک می کند تا به بررسی و مطالعه سیاستگذاریها و تصمیمات کلان خود بیندیشند و تأثیر اقدامات خود را در سطوح مختلف آموزشی، پژوهشی و فناوری نظاره گر باشند. در واقع ارزیابی راهبردی، شکل گیری فرایندی مداوم و پویا است که برنامه ریزان و سیاست گذاران آموزش عالی با مطالعه، بررسی و ارزیابی سیاستها، خط مشی ها و راهبردهای آموزش عالی قادر می شوند تا به بازنگری، اصلاح و یا آنکه خلق و تدوین برنامه های جدید مبادرت نمایند. پرسشهای بنیادین در ارزیابی راهبردی در سطح وزارتخانه به طور کلی ناظر به موراد زیر خواهد بود:

آیا آموزش عالی توانسته است با بخش صنعت و خدمات، ارتباط واقعی برقرار نماید؟

آیا اموزش عالی منجر به توسعه علمی کشور گردیده است؟

آیا آموزش عالی منجر به گسترش فناوری در کشور شده است؟

آیا آموزش عالی، فرصتهای برابر آموزش با کیفیت برای همه شهروندان فراهم آورده است؟

آیا آموزش عالی کشور از مهاجرت نخبگان، جلوگیری کرده است؟

آیا آموزش عالی به توسعه فرهنگی جامعه منجر شده است؟

آیا آموزش عالی توانسته است نخبگان، متخصصان و نیروهای ایرانی خارج از کشور را جذب کند؟

آیا آموزش عالی به توسعه اعضای هیئت علمی در دانشگاهها توجه داشته است؟

آیا آموزش عالی توانسته است منجر به شکل گیری هویتهای پویا و برنامه ساز در اعضای هیئت علمی در دانشگاهها گردد؟

آیا آموزش عالی منجر به گسترش کارآفرینی و اشتغال زایی در جامعه گردیده است؟

آیا آموزش عالی منجر به توسعه اخلاق علمی و حرفه ای در جامعه دانشگاهی بوده است؟

آیا آموزش عالی در توسعه رشته های میان رشته ای موفق بوده است؟

آیا آموزش عالی در توسعه کیفیت، پاسخگویی و شفافیت فعالیتهای آموزش عالی موفق بوده است؟

آیا راهبردهای طراحی و تدوین شده در سطح وزارتخانه (در حوزه های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ...) از یک فرایند خلاقانه و اکتشافی، بهره برده است؟

آیا راهبردهای طراحی و تدوین شده در سطح وزارتخانه (در حوزه های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ...)، بر مبنای فرایند دقیق الگویابی (بهینه یابی) انجام گرفته است؟

آیا راهبردهای طراحی و تدوین شده در سطح وزارتخانه (در حوزه های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ...) در یک جو مشارکتی و با بهره گیری از متخصصان (مبتنی بر حرفه گرایی) صورت گرفته است؟

آیا راهبردهای طراحی و تدوین شده در سطح وزارتخانه (در حوزه های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ...)، بر مبنای دانش و خردورزی بوده است؟

آیا راهبردهای طراحی و تدوین شده در سطح وزارتخانه (در حوزه های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و ...)، بر مبنای یک جریان بالنده، پویا و مستمر بنا شده است؟

ماهیت، هویت و فلسفه نظامهای دانشگاهی چیست؟

در حال حاضر، خلأهای نظام تضمین کیفیت آموزش عالی چیست؟ برای این خلأها، چه تدابیر سیستمی لازم است اندیشیده شود؟ (در سطح سیاست‌های حاکمیتی، در سطح ساختارهای منطقه‌ای، در سطح مدیریت‌های دانشگاهی و در سطح گروه‌های دانشگاهی)

چه می‌توان کرد که خود دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی بر مبنای استقلال دانشگاهی و با تشکیل انجمن‌ها و کنسرسیوم‌ها بتوانند به‌صورت سیستمی و درون‌زا، نظام دانشگاهی کشور را در جهت کیفیت، سامان دهند؟

در سطح بین‌المللی، چه امکان‌هایی برای کمک به تضمین کیفیت آموزش عالی ما در تراز جهانی وجود دارد؟ (مثل عضویت در نهادهای اعتبارسنجی بین‌المللی)

مشکلات و ضعف‌های موجود در فعالیت‌های صورت گرفته زیر که تاکنون نتوانسته‌اند مشکل کیفیت آموزش عالی را به‌طور رضایت‌بخش رفع‌ورجوع کنند، چیست؟ 1. ارزیابی درونی گروه‌ها؛ 2. ارزیابی بیرونی گروه‌ها؛ 3. ارزیابی عملکرد در سطوح مختلف مدیریتی؛ 4. رتبه‌بندی و سطح‌بندی و ...؛ 5. فعالیت‌های نظارت و ارزیابی در دانشگاه‌ها؛ 6. سنجش آموزش کشور؛ 7. شورای گسترش؛ 8. هیئت‌های ممیزه و آیین‌نامه‌های مرتبط مثل آیین‌نامه ارتقا؛ 9. بازرسی‌های دوره‌ای و موردی.

از ظرفیت‌های بخش غیردولتی و نهادهای حرفه‌ای و تخصصی چگونه می‌توان برای تضمین کیفیت آموزش عالی در کشور استفاده کرد؟ راه‌های عملی چیست؟ چه سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی لازم است؟

آیا می‌توان دانشگاه‌ها را بر اساس شاخص‌های از قبل ساخته‌شده به‌اصطلاح استاندارد، ارزیابی کرد؟

آیا ارزیابی بر اساس نقشه از قبل تعیین‌شده جدا از زمان، مکان، می‌تواند قضاوت‌های قابل دفاعی از موقعیت‌های متغیر در زمان حال را ارائه دهد؟

آیا با رویکرد موجود ارزیابی آموزش عالی و دانشگاهی که از طریق ارزیابی و نظارت، تلاش در اداره آن‌ها دارد، ارزیابی به یک ابزار کنترلی، تبدیل نمی‌شود؟

اگر موقعیت‌های دانشگاهی را نمی‌توان بر اساس معیارهای از قبل ساخته‌شده شناسایی کرد و قضاوت واقع‌بینانه‌ای از آن‌ها ارائه داد، چه مفهومی از ارزیابی لازم است موردتوجه قرار گیرد؟

با توجه به گستردگی حوزه‌های ارزیابی در آموزش عالی، آیا می‌توان از طریق پرسشنامه‌های از قبل تعیین‌شده که معمولاً برای همه دانشگاه‌های کشور یکسان است، قضاوتی واقع‌بینانه راجع به عملکرد دانشگاه و پیامدهای آن ارائه نمود؟

آیا نهادهای ارزیابی‌کننده (دفاتر و هیئت‌های نظارت و ارزیابی در دانشگاه‌ها و در وزارت) خود نباید ارزیابی شوند؟

چه برداشتی از ارزیابی دانشگاهی، بعد حمایتی و همراهی ارزیابی را وارد عمل می‌کند و بعد کنترلی آن را به حاشیه می‌راند؟

آیا فرایندهای دانشگاهی را با پویایی خاصی که دارند (پدیده‌ای نو، به دلیل اینکه جدید هستند و قابل پیش‌بینی نیستند) می‌توان بر مبنای چارچوب ثابت ارزیابی کرد؟

به چه صورتی می‌توان آنچه در حال پیدایش است (کلاس، گروه‌های آموزشی، دانشکده‌ها، فرهنگ دانشگاه و ...) و بنابراین از قبل قابل پیش‌بینی نیستند را ارزیابی نمود؟

دانشگاهی را که فرایندهای مختلف در آن وجود دارد، سازمان می‌یابد، تنظیم‌گر است و تمام این‌ها دال بر پیچیدگی آن دارد، چگونه می‌توان ارزیابی نمود؟

اصولاً آیا دانشگاه قابل ارزیابی است؟

چه مفهومی از ارزیابی می‌تواند در دانشگاه، قضاوت واقع‌بینانه‌تری ارائه دهد؟

الگوی ارزیابی دانشگاهها مبتنی بر چه اصولی است و توسط چه کسی تدوین می شود؟

سیاست دولت در استفاده از دو رویکرد ارزیابی درونی و بیرونی برای ارزیابی دانشگاهها چیست؟

مرجع ارزیابی، اعبتارسنجی، اعتباربخشی و اعتباردهی به دانشگاهها چه سازمانی خواهد بود؟

الگوی ارزیابی کیفیت آموزشهای دانشگاهی چیست؟

الگوی ارزیابی کیفیت دانش آموختگان چگونه است؟

الگوی ارزیابی دوره تحصیلات و دانشجویان مؤسسات آموزش عالی توسط چه مرجعی تدوین می شود؟

الگوی ارزیابی سطح فناوری ملی در مقایسه با سطح فناوری جهانی، مبتنی بر چه مدلی تدوین می شود؟ و مسئولیت انجام آن با کیست؟

الگوی ارزیابی فناوری در کشور چگونه در خدمت استراتژی "رقابت پذیری ملی" قرار می گیرد؟

مسئولیت مراحل مختلف طراحی زیرنظام کنترل در نظامهای دانشگاهی به عهده چه مرجعی خواهد بود؟

مراحل طراحی نظام کنترل عبارتند از: 1. تبیین نتایج مورد انتظار در کنترل؛ 2. تعیین شاخصها برای سنجش نتایج مورد انتظار؛ 3. تعیین استاندارد یا الگوی مطلوب؛ 4. تعیین نحوه و روش جمع آوری اطلاعات؛ 5. ارزیابی اطلاعات و نتیجه گیری.

مسئولیت نظارت بر استقرار، روزآوری و نگهداری نظام کنترل به عهده چه سازمانی خواهد بود؟

سیاستهای نظامهای دانشگاهی در استفاده از ارزیابی عملکرد کارکنان برای وظایف هفتگانه زیر چیست؟

برنامه ریزی نیروی انسانی؛ کارمند یابی و انتخاب؛ تعیین روایی آزمونهای استخدامی؛ آموزش و تربیت کارکنان؛ تعیین مسیر شغلی؛ تعیین حقوق و مزایای کارکنان؛ شناخت استعدادهای بالقوه کارکنان.

فرایند و شاخصهای ارزیابی عملکرد کارکنان چگونه تعیین می شوند؟

اعطای گواهینامه فعالیت نظامهای دانشگاهی بر عهده چه نهادی است و تحت چه شرایطی به یک مؤسسه، اجازه برگزاری دوره های آموزش عالی اعطا می شود؟

خروجی‌های دانشگاه (دانش‌آموختگان) از چه کیفیتی برخوردارند؟

تا چه اندازه دانشگاه توانسته است در طول دوره آموزشی، شایستگی‌های لازم را در دانشجویان فراهم نماید؟

تا چه اندازه واحدهای سازمانی دانشگاه، کیفیت مناسبی دارند؟

تا چه اندازه دانشجویان به‌اندازه‌ای صلاحیت یافته‌اند که جذب بازار کار شوند؟

تا چه اندازه فراورده‌های دانشگاه، قابل‌رقابت با هم‌ترازان خود در مقیاس ملی و بین‌المللی هستند؟

تا چه اندازه سند راهبردی، سیاست‌ها و برنامه‌های سالانه دانشگاه، محقق گردیده است؟

تا چه اندازه سازوکارها و فعالیت‌ها در دانشگاه، مطابق برنامه‌ها و مصوبات، اجرا شده است؟

مؤلفه‌های دانشگاه (دروندادها، بروندادها و پیامدها) از چه کیفیتی برخوردارند؟

نظام اداری دانشگاه در مؤلفه‌های (بهره‌وری، کیفیت، شفافیت، پاسخگویی و مشارکت مخاطبان) چگونه عمل کرده است؟

تا چه اندازه الزامات تعالی سازمانی در دانشگاه تسری یافته است؟

نیروی انسانی دانشگاه (اعضای هیئت‌علمی و غیر هیئت‌علمی) از چه کیفیتی برخوردارند؟

صلاحیت‌های عمومی و تخصصی و الگوی شایستگی اعضای هیئت‌علمی و غیر هیئت‌علمی و مدیران دانشگاه، کدام است؟

تا چه میزان برنامه‌های توسعه حرفه‌ای دانشگاه توانسته است برنامه‌ریزی، مدیریت، تخصص، خلاقیت و رضایت شغلی اعضای هیئت‌علمی را تحت تأثیر قرار دهد؟

شایستگی منابع انسانی تا چه میزان در تضمین کیفیت و ارزش‌افزوده دانشگاه نقش دارد؟

تا چه میزان برنامه‌های توسعه حرفه‌ای، کیفیت دانش‌آموختگان دانشگاه را تحت تأثیر قرار داده است؟

الزامات و بسترهای ورود دانشگاه در نظام‌های رتبه‌بندی تا چه میزان فراهم است؟

صلاحیت‌های عمومی و تخصصی دانش‌آموختگان هر یک از رشته‌های تحصیلی کدام است و معیارهای سنجش آن چیست؟