شنبه, ۰۲ بهمن ۱۳۹۵

با توجه به چالش‌های متعددی كه امروزه نظام آموزش عالی ایران با آن‌ها مواجه شده است، بهبود و تضمین كیفیت در آن الزامی شده است. با توجه به تجارب بین‌المللی در خصوص تضمین كیفیت در آموزش عالی، الگوی اعتبارسنجی به‌عنوان یكی از مناسب‌ترین الگوها برای تعیین كیفیت در آموزش عالی ایران تشخیص داده شده است. این الگو الگویی دومرحله‌ای است. كه مرحله اول آن یعنی « ارزیابی درونی» به یكی از رویكردهای مهم جهت بهبود كیفیت عملكرد نظام‌های آموزش عالی در ایران تبدیل‌شده است، مرحله دوم این الگو یعنی « ارزیابی بیرونی» پس از اتمام ارزیابی درونی در گروه‌های مشابه و تشكیل هیئت همگنان صورت می‌گیرد. كه در ایران تاكنون این مرحله اجرا نشده است. ازآنجاکه یكی از سازوکارهای مدیریت عملكرد در تولید و توسعه كیفیت ارزیابی عملكرد است. ارزیابی درونی می‌تواند رهنمودهای بندی را جهت بهبود عملكرد اعضاء نظام و یا به‌طورکلی نظام مورد ارزیابی ارائه دهد. همان‌گونه كه در مدیریت عملكرد برای توسعه كیفیت وضعیت موجود ارزیابی می‌شود، در ارزیابی درونی نیز وضعیت موجود ارزیابی شده و با وضعیت مطلوب (استانداردها) مقایسه می‌شود. ارزیابی درونی به دلیل مشاركت اعضاء نظام در ارزیابی دقیقاً منطبق با این سازوکارهای مدیریت عملكرد است كه باید برای ایجاد كیفیت استراتژی مشاركت در تولید كیفیت حاكم شود. در این فرایند با تشكیل كمیته راهبری ارزیابی درونی و یا به تعبیری تشکیل حلقه كیفیت « نخستین گام جهت جلب مشاركت اعضاء برداشته می‌شود. با تمام ویژگی‌های مطلوبی كه ارزیابی درونی دارد، تأثیر آن بستگی به پذیرش آن از جانب اعضاء نظام و عدم مقاومت آن‌ها در برابر تغییر است. لذا لازم است قبل از انجام هر ارزیابی آمادگی برای ارزیابی و تغییر در اعضاء نظام ایجاد شود. زیرا آمادگی برای تغییر مقاومت‌ها در برابر تغییرات را می‌کاهد. حال اگر تغییرات مناسبی در عملكرد افراد و عملكرد مؤسسات ایجاد شود. كیفیت نیز افزایش می‌یابد و مدیریت عملكرد می‌تواند با دریافت بازخوردهای ناشی از ارزیابی به رفع نقاط ضعف و کاستی‌ها بپردازد . ارزیابی درونی می‌تواند راهكار مناسبی در بهبود كیفیت برای مدیریت عملكرد نظام‌های آموزشی به‌ویژه مدیریت عملكرد مؤسسات آموزشی باشد.

 

منظور از ارزیابی درونی آن است كه متصدیان نظام نسبت به هدف‌های نظام و مسائلی كه در تحقق این هدف‌ها وجود دارد، آگاهی بیشتری به دست آورند، سپس میزان دستیابی به آن‌ها را بسنجند، تا بر اساس آن به برنامه‌ریزی فعالیت‌های آینده جهت بهبود كیفیت بپردازند، به‌عبارت‌دیگر در ارزیابی درونی، میزان تطابق هدف‌های نظام با وضعیت موجود آن ارزیابی و بر اساس آن فعالیت‌های آینده برنامه‌ریزی می‌شود (بازرگان، 1380).

ارزیابی درونی به‌عنوان یك رهیافت مشاركتی كه به بازنگری منظم، سامانمند و جامع فعالیت‌های نظام (مؤسسات آموزش عالی) می‌انجامد و مبتنی بر فرایندها و واقعیت‌های موجود مؤسسات است دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های خاص و برجسته است.
بازرگان(۱۳۸۰) به برخی از این ویژگی‌ها اشاره كرده است:

- برانگیختن متصدیان نظام برای مشاركت در بهبود آن

- كمك به خودتنظیمی امور نظام آموزشی

- كمك به خودتنظیمی امور نظام آموزشی

- بهبود بخشیدن بر كیفیت نظام آموزشی

ویژگی‌های ذیل ازجمله مهم‌ترین مشخصه‌های ارزیابی درونی معرفی‌شده‌اند:

- ارزیابی درونی فرایندی خود خواسته است

- ارزیابی درونی ارائه یك زبان مشترك در نظام مورد ارزیابی را به دنبال دارد

- ارزیابی درونی چشم به واقعیت‌ها و امكانات و وضعیت موجود دارد

- ارزیابی درونی مشاركت همگان را در نظام ارزیابی را به دنبال دارد

- ارزیابی درونی بهبود مستمر و ارتقاء كیفیت را به دنبال دارد

- ارزیابی درونی منجر به یادگیری سازمانی می‌شود

- بازرگان، عباس(۱۳۸۰).ارزشیابی آموزشی (مفاهیم، الگوها، فرایند عملیاتی).تهران: انتشارات سمت.

ارزیابی درونی چیست؟

آیین نامه ارزیابی درونی

راهنمای تدوین گزارش ارزیابی درونی

نمونه گزارش ارزیابی درونی

مراحل ارزیابی درونی

شیوه نامه کاربست پیشنهادهای ارزیابی درونی گروههای آموزشی در دانشگاهها

 

فرمهای ارزیابی درونی گروههای آموزشی:

فرم 1- ملاکها و نشانگرها

فرم 2- ابزار گردآوری داده ها

فرم 3- پرسشنامه مدیران

فرم 4- پرسشنامه اعضای هیئت علمی

فرم 5- پرسشنامه دانشجویان

فرم 6 - پرسشنامه دانش آموختگان

فرم 7 - پرسشنامه کارفرمایان

فرم 8 - الزامات کیفیت

فرم 9- دستورالعمل استخراج و تحلیل داده ها

پرسشنامه مربوط به ارزیابی درونی گروه آموزشی

نمونه گزارش ارزیابی درونی