پنجشنبه, ۰۲ شهریور ۱۳۹۶

ارزیابی بیرونی، در مدیریت آموزش عالی انکارناپذیر است. به طور کلی، دانشگاهها در پی آن هستند که به کار گیری راهکارهای گوناگون و به طور مستمر به بهبود کیفیت برنامه ها و نظام آموزشی، پژوهشی و عرضه خدمات تخصصی خود بپردازند. تجربیات بین المللی و ملی حاکی از آن است که فرایند ارزیابی بیرونی می تواند، به ویژه در سطح گروه آموزشی، به عنوان یکی از سازوکارهای مؤثر در تضمین کیفیت دانشگاهی، نقش به سزایی ایفا نماید. ارزیابی بیرونی به عنوان یک اصطلاح عمومی برای کلیه اشکال بازبینی، بررسی و اعتبارسنجی کیفیت به کار می رود. به طور خاص نیز، فرایندی است که به وسیله متخصصان بیرونی، در خصوص یک برنامه یا مؤسسه و برای ارزشیابی و تضمین کیفیت آن انجام می گیرد. شکی نیست که ارزیابی بیرونی باید بر ارزیابی درونی استوار باشد، به طوری که قبل از انجام آن، گزارش ارزیابی درونی در دسترس باشد (هاروی، 2004).

اهمیت ارزیابی بیرونی چنان است که در اغلب کشورهای موفق در ارزیابی و بهبود کیفیت آموزش عالی، انجام ارزیابی بیرونی را بر عهده سازمانهایی تحت عنوان نهاد (شورا، مؤسسه، سازمان و ...) تضمین کیفیت و اعتبارسنجی در آموزش عالی قرار داده اند.

در انجام ارزیابی بیرونی، معمولا سه فعالیت متمایز به عمل می آید: 1- تحلیل گزارش ارزیابی درونی؛ بازدید هیئت همگنان از محل (گروه آموزشی)؛ 3- تهیه گزارش ارزیابی بیرونی. به عبارت دیگر، ارزیابی بیرونی مرحله دوم فرایند اعتبارسنجی است که طی آن افرادی از خارج از نظام آموزشی با توجه به تخصص و صلاحیتی که دارند، نتایج ارزیابی درونی را بازنگری و اعتبار آن را مورد توجه قرار می دهند. سپس گزارشی از ارزیابی خود تهیه می کنند و در نهایت پیشنهادهایی برای بهبود به گروه آموزشی ارائه می دهند (بازرگان، 1389: 54-44). از این رو، ارزیابی بیرونی فرصتی مناسب برای گروههای آموزشی فراهم می کند تا به دید نقادانه دیگران نسبت به آمادگی گروه برای بهبود کیفیت سود برده و از طریق تبادل نظر سازنده با افراد دانشگاهی برجسته خارج از گروه، چگونگی نیل به این امر را فراهم کند.

ارزیابی بیرونی یک گروه آموزشی دلالت بر فر ایند قضاوتی دارد که توسط یک نهاد تخصصی انجام می گیرد. این فرایند شامل جمع آوری داده ها، اطلاعات و مدارک لازم درباره کیفیت آن گروه است و به منظور قضاوت درباره تظابق وضعیت موجود و مطلوب، انجام می شود (بازرگان و همکاران، 1389: 19).

اهمیت ارزیابی بیرونی چنان است که در اغلب کشورهای موفق در ارزیابی و بهبود کیفیت آموزش عالی، انجام ارزیابی بیرونی بر عهده سازمانی تحت عنوان تضمین کیفیت و اعتبارسنجی در آموزش عالی قرار دارد (بازرگان، 1389: 20).                        

در ارزیابی بیرونی لازم است مقدمات زیر را آماده نمود: 1- قبلا ارزیابی درونی گروه آموزشی انجام شده باشد و گزارش آن بر اساس چارچوبی نظام مند و مبتنی بر گردآوری داده ها و اطلاعات صحیح تدوین شده باشد؛ 2- گزارش ارزیابی درونی به وسیله یک نهاد ارزیابی بیرونی در اختیار هیئت همگنان قرار داده شده باشد؛ 3- متخصصان ارزیابی بیرونی، گروه آموزشی را بازدید کنند و گزارش ارزیابی درونی را بررسی و نقد نمایند؛ 4. هیئت همگنان صرفا به منظور روشن شدن جنبه های مبهم گزارش ارزیابی درونی، پی بردن به قوتها و فرصتهای گروه آموزشی، شناسایی نقاط ضعف و چگونگی استفاده از قوتها و فرصتها برای از میان بردن ضعفها، پیشنهادهای عملی عرضه کند. بنابراین، در فرایند ارزیابی بیرونی، هدف هیئت همگنان آن است که ضمن بازدید از گروه آموزشی و مصاحبه با افراد ذیربط، نسبت به کیفیت گروه قضاوت کنند؛ 5. ارزیابی بیرونی توسط هیئت همگنان به دنبال مقایسه گروههای آموزشی با یکدیگر نیست. بلکه تأکید اصلی آن بر قضاوت تطلبق درباره هدفها و عملکردهای گروههای آموزشی است. به عبارت دیگر، در ارزیابی بیرونی، سؤال اصلی این است که تا چه اندازه گروه آموزشی، هدفهای خود را تصریح کرده و در عمل تا چه میزان به این هدفها دست یافته است؛ 6. گروه آموزشی، تمایل خود را برای ارزیابی بیرونی را داوطلبانه اعلام داشته و نتایج آن برای ذینفعان قابل دسترس باشد (بازرگان، 1389: 22-21).

مراحل ارزیابی بیرونی

1- تشکیل کمیته ارزیابی بیرونی

2- تدوین سیاستها و دستورالعملهایی برای اجرای ارزیابی بیرونی

3- تشکیل هیئت همگنان برای بازدید و آشناساختن آنها با فرایند بازدید از گروه

4. مطالعه و بررسی گزارش ارزیابی درونی

5. تعیین و تصویب استانداردهای مناسب با اهداف گروه

6. بازدید هیئت علمی از فضاها، امکانات و تجهیزات گروه

7. تشکیل جلسه مشترک با کمیته ارزیابی درونی، کمیته دانشجویان، کمیته دانش آموختگان، کارفرمایان و مدیر گروه مربوطه

8. تدوین گزارش ارزیابی بیرونی (مصلح، 1394).

منافع ارزیابی بیرونی: 1- جلب اعتماد جامعه در مورد مدارک دانش آموختگان برنامه آموزشی؛ 2- حمایت از دانشجویان در مقابل برنامه های بی کیفیت، با نظارت بر خودارزیابی ها و ممیزی های بیرونی؛ 3- برخورداری از مزیت آموزشی که موجب اعتباریابی در بازار کار برای مؤسسه های اعتبارسنجی می شود؛ 4- اظهار نظر بیرونی در خصوص سیستم تضمین کیفیت که همان بازخورد مثبتی است که مؤسسه اعتبارسنجی از جامعه دریافت می کند (سیاری و همکاران، 1385: 37).

 

کار ارزیابی بیرونی با دریافت گزارش ارزیابی درونی یک برنامه آموزشی، آغاز می‌شود. ارزیابی درونی توسط مسئولین و استادان گروه یا برنامه‌ای که مایل است ارزشیابی شود، تکمیل و همراه مستندات لازم به مؤسسه ارزشیابی ارسال شده است. گزارش ارزیابی درونی، حاوی اطلاعات عمومی درباره برنامه، گروه و دانشگاه و اطلاعات اختصاصی و دقیق در مورد نحوه دستیابی به ملاک‌هاست. فرایند ارزیابی بیرونی از چند مرحله به شرح زیر تشکیل شده است.

مراحل ارزیابی بیرونی
-تشکیل کمیته ارزیابی بیرونی به‌وسیله سازمان‌های تخصصی نظیر انجمن‌ها، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
-تدوین سیاست‌ها و دستورالعمل‌ها برای اجرای ارزیابی بیرونی
-تشکیل هیئت همگنان برای بازدید و آشنا ساختن آن‌ها با فرآیند بازدید از گروه
-مطالعه و بررسی گزارش ارزیابی درونی
-تعیین و تصویب استانداردهای مناسب با اهداف گروه
-بازدید هیئت‌علمی از فضاها، امکانات و تجهیزات گروه
-تشکیل جلسه‌ی مشترک با کمیته ارزیابی درونی، کمیته دانشجویان، کمیته دانش‌آموختگان، کارفرمایان و مدیر گروه مربوطه
-تدوین گزارش ارزیابی بیرونی

مراحل ارزیابی بیرونی

نمونه گزارش ارزیابی بیرونی