دانشگاه‌ها نهادهایی هستند که زمینه‌های تحقق سیاست‌های توسعه‌ای را فراهم می‌کنند. تربیت نیروی انسانی متخصّص، آموزش شهروندان فرهیخته، تولید دانش و دانش‌پژوهی، کمک به رفاه اقتصادی، پرورش نسل جدید و پیشگام در زمینه علوم و فنون، خدمات اجتماعی به مردم و جامعه، ایجاد فرصت‌های یادگیری مادام‌العمر، توسعه‌ و انتشار یافته‌های علمی برای دستیابی به توسعه پایدار از کارکردهای اصلی دانشگاه‌ها در سال‌های اخیر به شمار می‌رود. در عصر حاضر، دانشگاه‌ها با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند. توسعه روزافزون مراکز آموزش عالی، تقاضای بی‌سابقه برای آموزش عالی، دوره‌های آموزش مجازی، بین‌المللی شدن آموزش عالی، توسعۀ مبتنی بر دانش، دستیابی به منابع بیشتر، جذب سرمایه‌های فکری بهتر و ارتقای جایگاه، منجر به تحول اساسی در ساختار و محتوای دانشگاه‌ها شده و نقش اولیۀ آن‌ها برای تولید و انتقال دانش به رهبری کلیه جریان‌های دانش در بستر اجتماعی تبدیل شده است؛ بنابراین دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی به‌منظور دستیابی به هدف‌های خود، با محیطی پیچیده و چندوجهی مواجه هستند. دانشگاه‌ها همواره با محیط رقابتی شدید و چالشی در سطح ملی و بین­المللی روبه­رو هستند. این رقابت، نظام جدیدی از ارزیابی دانشگاه‌ها را ایجاد کرده که به رتبه‌بندی دانشگاه‌ها معروف است؛ رتبه‌بندی به معنای شناخت جایگاه یک مؤسسه در مقایسه با سایر مؤسسه‌ها بر پایه اندازه‌گیری ترکیبی از معیارها و شاخص‌هاست که در نهایت فهرستی از اسامی دانشگاه‌ها و مؤسسات به‌صورت رتبه‌بندی شده ارائه می‌شود (زارع بنادکوکی، وحدت‌زاد، اولیاء و لطفی، 1394).

امروزه، رتبه ­بندی دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی، جزئی جدایی‌ناپذیر از نظام­های آموزش عالی محسوب می­شود زیرا تنها با پایش هدفمند، ساختاریافته و دقیق عملکرد آن‌ها می­توان به ارتقای مداوم کیفیت دست یافت؛ بنابراین، می­توان با طراحی دقیق و همه‌جانبه شاخص­های عملکردی، به رتبه ­بندی این مؤسسات پرداخت و یا ایجاد یک محیط رقابتی، پیشرفت سریع و دستیابی به اهداف آموزش عالی را تسهیل نمود (زارع بنادکوکی و دیگران، 1395).

در مورد رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و اینکه رتبه‌بندی باید چگونه انجام شود، توافق نظر چندانی وجود ندارد و بسیاری اعتقاد دارند که رتبه‌بندی موجب رقابت ناسالم بین دانشگاه‌ها شده و دانشگاه‌ها تلاش می‌کنند فعالیت خود را بر اساس معیارهای رتبه‌بندی تنظیم کنند تا از این طریق بتوانند رتبه خود را بالا نگه دارند. در مقابل، بعضی از صاحب‌نظران معتقدند رتبه‌بندی باعث بهبود کیفیت مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها خواهد شد اما نکته‌ای که در اینجا باید مدنظر قرار گیرد، این است که کیفیت، از دیدگاه‌های مختلف قابل بررسی است و تعاریف متعددی دارد. یکی از دیدگاه‌های رایج در خصوص رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، آگاهی از وضع آن‌ها در مقایسه با سایر دانشگاه‌های همتا است، وقتی دانشگاه‌هایی که در بافت خاصی فعال هستند با هم مقایسه می‌شوند، وضعیت آن‌ها نمایان خواهد شد. از دیگر دیدگاه‌هایی که درباره رتبه‌بندی دانشگاه‌ها وجود دارد؛ کمک به مخاطبان نظام دانشگاهی است. دانشجویان در انتخاب دانشگاه‌های محل تحصیل، اولیا برای آگاهی از وضع دانشگاه‌ها و تصمیم‌گیرندگان برای سهولت تصمیم‌گیری می‌توانند از نتایج رتبه‌بندی استفاده کنند. همچنین، رتبه‌بندی می‌تواند در فعالیت‌های علمی مشترک بین دانشگاه‌ها نیز مفید باشد، زیرا بسیاری از نقاط مشترک را نمایان می‌سازد. از سوی دیگر، بعضی معتقدند رتبه‌بندی، عامل شتاب و حرکت دانشگاه‌ها به سمت یک بافت رقابتی و در نهایت افزایش کارایی خود آن‌هاست چرا که با مقایسه دانشگاه‌ها، نحوه عملکرد آن‌ها مورد بازبینی قرار می‌گیرد و این خود عامل مهمی در جهت تغییر و گرایش به سمت بهبود و ارتقای کیفیت فعالیت‌های آن‌هاست.

 

مطالعات جامع

1مطالعات رتبه‌بندی و سطح‌بندی - اسناد پشتیبان سند تحول راهبردی دانشگاه نیشابور - کلیک فرمایید

1 گزارش شاخص‌های اصلی سیستم‌های رتبه‌بندی - دانشگاه صنعتی امیرکبیر

1  معرفی نظام‌های رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها و بررسی شاخص‌های این نظام‌ها

1 مروری بر نتایج هفت نظام رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان

1 تأثیرگذارترین شاخص‌های نظام‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر رتبه دانشگاه‌های ایران



فهرست نظام‌های رتبه‌بندی

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی شانگهای

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی سایماگو

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی لایدن

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی   QS

1  شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی تایمز

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی وبومتریک

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی دانشگاه بین‌المللی تایوان (NTU)

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی یو مولتی رنک

1 شاخص‌های نظام رتبه‌بندی بین‌المللی دانشگاه‌های سبز (گرین متریک)

1 شاخص‌های رتبه بندي دانشگاه‏‏ ها و موسسات تحقيقاتي ايران توسط پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

1 شاخص‌های رتبه بندي دانشگاه‏‏ ها و موسسات تحقيقاتي کشورهای اسلامی توسط پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

1 شاخص‌های نظام ارزیابی شورای عالی انقلاب فرهنگی

1 شاخص‌های ارزیابی آموزش عالی

1 شاخص‌های سطح‌بندی دانشگاه‌ها توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری