آموزش عالی در ایران با مشکلات و بحران‌های متعدی دست به گریبان است. یکی از ابعاد این موضوع آن است که با وجود رشدی کمی و سیطره کمیت در برخی از زمینه‌ها طی سال‌های اخیر، به لحاظ کیفی با بسیاری از استانداردهای استقراریافته در نظام‌های آموزش عالی توسعه‌یافته در جهان، فاصله زیادی دارد. یکی از مصادیق و درعین‌حال دلایل افت کیفیت در آموزش عالی کشور، توسعه‌نیافتگی سازمانی دانشگاه‌ها در ایران است. این توسعه‌نیافتگی را می‌توان هم در ابعاد کلان آن مانند ضعف‌های مربوط به استقلال دانشگاهی، آزادی علمی، فرهنگ اجتماع علمی و منابع انسانی، ملاحظه کرد و هم به نشانگان خرد، تفصیلی و عینی آن پرداخت. یکی از این ابعاد عینی و عملیاتی، فقدان نهادینه شدن دانشگاه پژوهی در دانشگاه‌های ایران است. نهاد دانشگاه پژوهی، یکی از نهادهای مهم دانشگاه برای دستیابی به اهداف نظام‌های دانشگاهی است که در بسیاری از کشورها ضرورت ایجاد و استقرار آن درک شده و به عنوان ابزاری مؤثر در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، تصمیم سازی دانشگاهی، آینده‌نگری و پاسخگویی عمومی تلقی می‌شود. لذا از آنجایی ‌که کشور در راستای تحقق توسعه دانش‌بنیان حرکت می‌کند، دانشگاه به‌عنوان محوری‌ترین نهاد تولید دانش، در توسعه این امر حیاتی، نقشی برجسته و پایه‌ای دارد و در این راستا، واحد دانشگاه پژوهی می‌تواند در بهینه‌سازی کارکردها و فرایندهای دانشگاهی نقش ایفا کند. در ایران این ضرورت مغفول مانده و نیازمند بذل‌توجه و کارهای جدی است (نعمتی و دیگران، 1393).

نعمتی در تعریفی که دارای انطباق با شرایط و اقتضائات خاص دانشگاه‌های کشور است، دانشگاه پژوهی را شامل فرایند گردآوری و بهره‌گیری از داده و اطلاعات و انجام پژوهش‌های هدفمند به‌منظور شناسایی و رفع مسائل دانشگاهی و مشاوره به مدیران جهت اتخاذ سیاست‌ها، برنامه‌ها و تصمیمات اثربخش در راستای بهبود درونی دانشگاه و همچنین برقراری ارتباط پویا با محیط و ارائه خدمات مطالعاتی، تحقیقاتی و مشاوره‌ای اثربخش به مشتریان چندگانه در راستای ارتقای پاسخگویی بیرونی دانشگاه تعریف می‌نماید (نعمتی و دیگران، 1393).

یک تعریف جامع از دانشگاه پژوهی عبارت است از: فرایند نظام‌یافته پژوهش‌ها و ارزشیابی‌های منظم تمامی فرایندها، برنامه‌ها، عملکردها، منابع و اثربخشی واحدهای سازمانی که در یک دانشگاه یا مؤسسه آموزش عالی پژوهشی یا فناوری با مرکزیت یک واحد رسمی دانشگاه پژوهی از طریق جلب مشارکت سایر واحدها یا گروه‌های اعضای هیئت‌علمی، کارشناسان و دانشجویان به‌منظور گردآوری و سازمان‌دهی داده‌ها، پردازش و تحلیل به هنگام داده‌ها، تولید و تفسیر دانش و اطلاعات و تقدیم گزارش‌ها و توصیه‌های سنجیده به هیئت‌رئیسه، مدیران میانی و اجرایی و سایر مخاطبان درون و برون دانشگاهی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های راهبردی و عملیاتی در راستای اعمال مدیریت دانایی محور در نظر می‌گیرد (ساکتی، 1384: 6؛ نقل در امین بیدختی و دیگران، 1391).

واحد دانشگاه پژوهی، چهار نقش اساسی بر عهده دارد که عبارت‌اند از: جمع‌آوری، تجزیه‌وتحلیل و انتشار اطلاعات، مهندسی اطلاعات، طراحی و تسهیل فرایند برنامه‌ریزی دانشگاهی، مشاوره در تصمیم‌گیری‌های دانشگاهی (امین بیدختی و دیگران، 1391).

قائم‌مقام وزیر علوم در مراسم تجلیل از پژوهشگران برتر مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی با تأکید بر انجام پژوهش‌های کاربردی، در مورد لزوم تأسیس دفاتر دانشگاه پژوهی در نظام آموزش عالی، عنوان کرده است: «ضرورت دارد با شناسایی عوامل بازدارنده پیشرفت و توسعه کشور، به رفع آن‌ها کمک کرد و در این مسیر باید تأثیر پژوهش‌گران در تصمیم‌‌گیری‌ها بیشتر شود. موضوع دانشگاه پژوهی، یک امر ضروری است و برای نهادینه شدن روش‌های اجرایی آن، راه‌اندازی دفاتر دانشگاه پژوهی به‌عنوان دستیاران نظام دانشگاهی کشور می‌تواند به مدیران، آموزش‌ها و روش‌های اجرایی مناسبی را ارائه کند» (خبرگزاری مهر، 2/10/1394).



مقالات و پژوهش های دانشگاه پژوهی

bullet شیوه‌نامه تشکیل و فعالیت دفتر دانشگاه پژوهی و مطالعات راهبردی دانشگاه نیشابور

 

برخی پژوهشها و مقالات حوزه مطالعات آموزش عالی ایران