مقدمه

برنامه‌ريزي به عنوان يكي از وظايف اصلي و با اهميت در بحث مديريت صحيح، مورد تأكيد قرار مي‌گيرد و در واقع فرايندي است كه چگونگي دستيابي سازمان به اهداف خود را تعيين مي‌نمايد. سازمان‌ها و مؤسسات اداري امروز به حدي پيچيده شده‌اند كه بدون اقدام به برنامه‌ريزي‌هاي دقيق، امكان ادامه حيات ندارند. برنامه‌ها براي مقاصد متنوعي تنظيم مي‌شوند و فراخور هر وضعيت به گونه متناسب با آن شكل مي‌گيرند. در اينجا برخي از انواع برنامه‌ريزي مورد بررسي قرار مي‌گيرد: از منظر سطح‌بندی، فرآيند برنامه‌ريزي را مي‌توان تلفيقي از سه سطح متفاوت اما مرتبط شامل برنامه‌ريزي راهبردي، برنامه‌ريزي عملياتي و برنامه‌ريزي تفصيلي دانست. از منظر افق زماني، برنامه‌ريزي، به برنامه‌ريزي دورنگر يا بلندمدت، ميان‌مدت و كوتاه‌مدت تقسيم مي‌گردد. همچنين از لحاظ حد تفصيل برنامه، برنامه‌ريزي به برنامه‌ريزي جامع، تفصيلي و بخشي تقسيم مي‌شود. در ادامه به طور مختصر تعاريف مهم‌ترين انواع برنامه‌ريزي بيان مي‌شوند:

  bullet برنامه‌ريزي جامع

برنامه‌ريزي جامع فرآيندي در جهت تجهيز منابع سازمان و وحدت بخشيدن به تلاش‌هاي آن براي نيل به اهداف و رسالت‌هاي بلندمدت سازمان ‌است. در حقيقت برنامه‌ريزي راهبردي انعكاسي از ارزش‌هاي حاكم بر جامعه بوده و معطوف به پرسش‌هاي اصلي و مسائل اساسي كه در سطوح عالي سازمان شكل مي‌گيرد، است.

  bullet  برنامه‌ريزي عملياتي

با الهام گرفتن از راهبردهاي تعيين شده در برنامه‌ريزي راهبردي و با توجه به اهداف كلي سازمان، برنامه‌هاي عملياتي و اقدامات جزئی شكل مي‌گيرند. در اين برنامه‌ريزي، برنامه‌هاي عملياتي به جاي راهبرد‌هاي كلي قرار مي‌گيرند و نحوه رسيدن به آن‌ها در قالب يك سري اقدامات پيش‌بيني مي‌شود.

bullet  برنامه‌ريزي تفصيلي

عبارت است از به فعل در آوردن برنامه‌هاي عملياتي از طريق شناخت، پيش‌بيني و تعيين مراحل و توالي اقدامات؛ به تفکيک نتايج مورد انتظار، زمان، هزينه و منابع مورد نياز. اين نوع برنامه‌ريزي نه تنها اصول راهنما را تدوين مي‌كند، بلكه جزئياتي پيرامون چگونگي دستيابي به نتايج را نيز بيان مي‌دارد. نقاط مشخص به وسيله برنامه‌ريزي جامع و عملياتي تعيين مي‌شوند، اما راه تحقق آن‌ها به وسيله برنامه‌ريزي تفصيلي پيشنهاد مي‌گردد. 

bullet  بهره‌وری

      بهره‌وری عبارت است از: به حداکثر رساندن استفاده از منابع، نیروی انسانی و ارائه برنامه‌ها و تمهیدات لازم جهت افزایش کارایی و اثربخشی مدیران و  کارکنان،  کاهش هزینه‌ها و افزایش رضایت‌مندی مدیران ارشد، مدیران میانی و سایر ذینفعان. در تعریفی دیگر بهره‌وری واژه‌ای است كه نسبت برون داد (خروجي) بر درون داد عملكرد يك فرد يا يك سازمان را نشان می‌دهد. همچنين بهره‌وری را می‌توان استفاده مطلوب مؤثر و بهينه از مجموعه امكانات ظرفیت‌ها پتانسیل‌ها نيروهاي سازماني و منابع و فرصت‌ها تعريف كرد.  

« بهره‌وری در حقيقت يك معيار و سنجش کارایی است و اندازه‌گیری آن هم بسيار سخت و دشوار"

در برنامه‌ريزي، مديران با نگاه به آينده، اهداف سازمان را مشخص نموده و راهبردها را براي رسيدن به اين اهداف تدوين مي‌نمايند. با داشتن برنامه راهبردي، سازمان مي‌تواند از تلاش‌هاي خود حداكثر خروجي را كسب نمايد زيرا اهداف و راهبردهاي كلان نقش هماهنگ‌كننده بين بخش‌هاي مختلف سازمان را داشته و اقدامات واحدهاي مختلف را در يك مسير جهت مي‌بخشند. از سوي ديگر مخاطرات تصميم‌گيري مديران را كاهش مي‌دهند. در فرايند تدوين برنامه‌ريزي راهبردي، سازمان چشم‌انداز و مأموريت خود را تعيين مي‌كند،‌ عوامل محيطي و دروني را به منظور تعيين فرصت‌ها و تهديدها و نقاط قوت و ضعف بررسي نموده و متناسب با آن‌ها اهداف كلان را تعيين مي‌نمايد كه به اين ترتيب سند راهبردي سازمان شكل مي‌گيرد. مرحله بعدي، اجراي راهبرد مي‌باشد زيرا صرف داشتن راهبرد براي سازمان مزيت رقابتي ايجاد نكرده و دستيابي به اهداف است كه موجب موفقيت سازمان مي‌گردد. در اين مرحله اقدامات اجرايي كوتاه‌مدت در راستاي راهبردهاي عملياتي و برنامه‌هاي عملياتي موجود در سند راهبردي سازمان طرح‌ريزي شده و بودجه مورد نياز براي تخصيص منابع تعيين مي‌گردد كه بدين ترتيب برنامه‌ريزي تفصيلي شكل مي‌گيرد. مرحله بعدي، مرحله ارزيابي استرات‍ژي مي‌باشد كه تغييرات عوامل داخلي و خارجي رصد شده و سند راهبردي بر اساس اين عوامل مورد بازنگري قرار گرفته و همچنين تحقق اقدامات اجرايي تدوين شده نيز مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

با توجه به توضيحات ارائه‌شده، فرايند برنامه‌ريزي دانشگاه نیشابور در چهار مرحله تدوين سند راهبردي، تدوين برنامه‌ريزي تفصيلي، ارزيابي برنامه‌ها و بازنگري انجام مي‌گيرد.

 

bullet شرح وظائف

تهيه، تدوين و بروز نمودن برنامه راهبردي دانشگاه

جمع‌آوري مستمر اطلاعات محيطي مرتبط با فعاليت‌‌هاي دانشگاه

پايش مستمر انتظارات ذينفعان

بررسي و پيشنهاد برنامه‌هاي بهبود دانشگاه مبتني بر برنامه راهبردي

انجام امور مربوط به پيگيري و هماهنگي جهت تسهيل در تأمين منابع مورد نياز جهت ارتقاء جايگاه رقابتي

تدوين و بازنگري برنامه‌هاي تفصيلي پنج‌ساله دانشگاه

تدوين و بازنگري برنامه‌هاي تفصيلي يك‌ساله و انعكاس آن در بودجه سالانه دانشگاه

نظارت بر اجراي برنامه‌هاي مصوب و ابلاغي دانشگاه

تهيه و تدوين گزارش‌هاي ادواري مرتبط با پيشرفت برنامه‌هاي ابلاغي

انجام ساير امور محوله در چارچوب وظايف مدیریت طرح و برنامه

پيگيري برگزاري جلسات شوراي راهبردي دانشگاه جهت بررسي و بروزرساني چشم‌انداز، مأموريت، ارزش‌هاي محوري، اهداف كلان مندرج در سند راهبردي

بررسي پيشنهادات اصلاحي واحدهاي مختلف دانشگاه در خصوص شاخص‌هاي سند راهبردي و مقادير مطلوب آنها  و ارجاع آن به مراجع تصميم‌گيري دانشگاه

كمك به واحدهاي مختلف دانشگاه جهت ارايه برنامه‌هاي عملياتي ساليانه خود

بررسي پيشنهادات اصلاحي متوليان شاخص‌ها در خصوص برنامه‌هاي عملياتي و ارجاع آن به مراجع تصميم‌گيري دانشگاه

ابلاغ سالانه شاخص‌ها و برنامه‌هاي عملياتي واحدهاي مختلف دانشگاه به آنها

بررسي ميزان تحقق برنامه راهبردي دانشگاه و ارايه گزارشات پيشرفت اجراي سند راهبردي

رصد وضعيت دانشگاه در نظام‌هاي رتبه‌بندي بين‌المللي و اطلاع‌رساني نتايج به مديران و ساير ذي‌نفعان

انجام ساير امور محوله در چارچوب وظايف مدیریت طرح و برنامه

 

مقالات و پژوهش های حوزه نظام برنامه ریزی دانشگاهی